Tô Vĩnh Diện trong nhiệm vụ kéo pháo vào trận địa

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại Thanh Hóa. Ông nhập ngũ năm 1949 và là chiến sĩ pháo binh thuộc Đại đoàn 351. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, bộ đội ta lần đầu tiên sử dụng pháo binh hạng nặng trong một chiến dịch quy mô lớn, với nhiệm vụ đưa pháo vượt núi rừng Tây Bắc vào trận địa bao vây tập đoàn cứ điểm.

Quá trình kéo pháo diễn ra trong điều kiện cực kỳ khó khăn. Địa hình dốc đứng, đường trơn trượt, phương tiện chủ yếu là sức người. Mỗi khẩu pháo nặng hàng tấn phải được kéo bằng dây chão, con lăn và hệ thống ròng rọc thủ công.

Ngày 1/2/1954, trong khi kéo pháo lên một con dốc cao, dây tời bất ngờ đứt. Khẩu pháo bắt đầu trôi ngược xuống dốc, đe dọa cán qua nhiều chiến sĩ phía sau và có nguy cơ rơi xuống vực. Trong tình huống khẩn cấp, Tô Vĩnh Diện đã lao vào chèn bánh pháo nhằm hãm lại quán tính.

Theo các tài liệu ghi nhận, hành động này khiến ông bị bánh pháo cán qua người và hy sinh. Tuy nhiên, khẩu pháo được giữ lại an toàn. Việc bảo toàn pháo binh có ý nghĩa chiến thuật quan trọng, bởi pháo binh là yếu tố then chốt tạo ưu thế hỏa lực trong chiến dịch.

Sau này, khi Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định chuyển phương châm từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”, pháo binh tiếp tục được kéo ra và bố trí lại. Những hy sinh trong quá trình kéo pháo, trong đó có Tô Vĩnh Diện, được đánh giá là đóng góp trực tiếp cho thành công cuối cùng.

Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trong nghiên cứu về hậu cần – kỹ thuật chiến dịch Điện Biên Phủ, trường hợp của Tô Vĩnh Diện thường được nhắc tới như minh chứng cho mức độ gian khổ và tính chất quyết định của công tác bảo đảm hỏa lực.