Tô Vĩnh Diện và câu hỏi trước lúc hy sinh

Tô Vĩnh Diện và câu hỏi trước lúc hy sinh

“Pháo có sao không?”

Câu chuyện về người chiến sĩ quên mình cứu pháo trong kháng chiến chống Pháp

Có những người chưa kịp nhìn thấy ngày chiến thắng. Họ nằm lại trên đường hành quân, giữa một trận đánh, hay ngay trong lúc chuẩn bị cho những trận đánh còn ở phía trước. Tô Vĩnh Diện là một người như thế. Trước khi những loạt pháo của Chiến dịch Điện Biên Phủ vang lên, anh đã hy sinh trên con đường đưa pháo vượt núi. Và điều còn được đồng đội nhắc nhớ về anh là một câu hỏi: “Pháo có sao không?”.

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924, quê ở Thanh Hóa. Đầu năm 1954, anh cùng đồng đội tham gia đưa pháo vào trận địa Điện Biên Phủ. Những khẩu pháo nặng hàng tấn phải vượt qua đường đèo hẹp, dốc cao và những đoạn sát vực sâu. Để giữ bí mật, công việc được tiến hành trong đêm. Mỗi quãng đường đi qua đều cần sức lực và sự phối hợp của nhiều người lính.

Đọc những lời kể về cuộc kéo pháo, tôi hình dung rõ hơn sự nhọc nhằn phía sau hai chữ chiến công. Một khẩu pháo nhích lên được là công sức của cả đội hình. Người kéo, người giữ, người điều khiển phải cùng nhịp; sự an toàn của người này gắn với sự cẩn trọng của người bên cạnh. Trên con đường ấy, tinh thần đồng đội hiện lên qua từng việc làm để cùng nhau vượt dốc.

Khi phương án tác chiến thay đổi, bộ đội nhận lệnh kéo pháo trở ra. Sau những ngày đưa pháo vào trận địa, họ lại tiếp tục vượt những đoạn đường hiểm trở theo chiều ngược lại. Mệt mỏi chưa kịp qua, nhiệm vụ mới đã bắt đầu. Nhưng để chuẩn bị cho trận đánh chắc thắng, những người lính vẫn bền bỉ đưa pháo về vị trí an toàn.

Đêm 1 tháng 2 năm 1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện kéo pháo đến dốc Chuối. Trong lúc quân Pháp bắn phá, dây tời giữ pháo bị đứt. Khẩu pháo trôi dần về phía vực sâu. Chỉ trong khoảnh khắc, thành quả của biết bao đêm vượt núi cùng sự an toàn của đồng đội đứng trước hiểm nguy.

Tô Vĩnh Diện lập tức ghì người vào càng pháo, cố đẩy hướng pháo vào vách núi để ngăn pháo lao xuống vực. Khẩu pháo được giữ lại, nhưng anh bị bánh pháo đè lên người. Theo lời kể của cựu chiến binh Phạm Đức Cư được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, trước lúc hy sinh, anh vẫn cố hỏi: “Pháo có sao không?”.

Tôi dừng lại rất lâu ở câu hỏi ấy. Trong giây phút cuối cùng, điều người chiến sĩ còn lo lắng là khẩu pháo của đơn vị. Đó là vũ khí đồng đội cần cho những trận đánh phía trước, là công sức của bao người đã cùng kéo qua đường núi. Câu hỏi ngắn khiến ta hiểu sâu hơn sự gắn bó của anh với nhiệm vụ và những người cùng chiến đấu.

Khẩu pháo được cứu, còn người giữ pháo đã không trở về. Nghĩ đến điều đó, tôi thấy sự hy sinh không còn là một khái niệm xa xôi trong sách. Đó là một người con đã rời quê hương, một người đồng đội từng cùng mọi người vượt dốc, một cuộc đời có tương lai nhưng phải dừng lại giữa chiến tranh. Phía sau một tên tuổi được lịch sử ghi nhớ là nỗi mất mát của gia đình và những người ở lại.

Tháng 8 năm 1955, Tô Vĩnh Diện được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Câu chuyện về anh tiếp tục được kể qua nhiều thế hệ. Mỗi lần nghe lại, tôi đều nghĩ đến những ngày bình thường mình đang sống: được học tập, làm việc, trở về nhà và gặp người thân. Những điều quen thuộc ấy càng đáng quý khi ta biết đã có người không còn cơ hội đón một ngày hòa bình.

Là một đoàn viên, tôi hiểu mình có trách nhiệm với cuộc sống mà thế hệ đi trước đã góp sức gìn giữ. Tôi muốn bắt đầu bằng việc hoàn thành nhiệm vụ được giao, biết phối hợp với tập thể và giúp đỡ người bên cạnh khi họ gặp khó khăn. Khi công việc chưa thuận lợi, tôi cần bình tĩnh tìm cách giải quyết, dám nhận thiếu sót và cố gắng làm tốt hơn.

Lòng biết ơn còn cần được nuôi dưỡng bằng sự gần gũi và thấu hiểu. Một buổi chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, một lần thăm hỏi gia đình có công hay một cuộc trò chuyện với cựu chiến binh đều có thể giúp người trẻ hiểu thêm lịch sử. Khi lắng nghe và kể lại, chúng ta cần tôn trọng tư liệu, giữ sự trung thực để câu chuyện của người đi trước được truyền đến thế hệ sau một cách trọn vẹn.

Với các em học sinh, câu chuyện về Tô Vĩnh Diện gợi ra những việc rất gần: giữ lời hứa, giúp bạn, quý trọng đồ dùng chung và có trách nhiệm với việc mình nhận làm. Từ những điều nhỏ ấy, các em dần biết nghĩ đến người khác. Một câu chuyện lịch sử được kể bằng sự chân thành có thể gieo vào các em lòng biết ơn và ý thức sống có ích.

Khép lại trang viết, tôi vẫn nhớ câu hỏi của người chiến sĩ trên dốc Chuối năm nào. Tôi mong mỗi lần nhắc đến Tô Vĩnh Diện, mình sẽ bớt thờ ơ trước một việc chung, sẵn lòng hơn khi ai đó cần giúp đỡ và biết quý những ngày bình yên. Đó là lời tri ân tôi muốn gửi tới anh bằng cách sống của mình hôm nay.

Tư liệu tham khảo

1. Báo Quân đội nhân dân, chuyên trang Sự kiện và Nhân chứng, “Pháo có sao không?”, tác giả Thùy Ngân.

https://sknc.qdnd.vn/theo-dong-su-kien/phao-co-sao-khong-501393

2. Báo Nhân Dân, “Ai là người lấy thân mình chèn pháo?”, tư liệu Viện Lịch sử quân sự, ngày 27/03/2024.

https://nhandan.vn/ai-la-nguoi-lay-than-minh-chen-phao-post801932.html

Bài được biên soạn từ tư liệu đã công bố. Những đoạn hình dung, cảm nghĩ và liên hệ là phần viết của người biên soạn, không phải lời chứng trực tiếp.