TÔI ĐÃ NHÌN THẤY NGUYỄN VĂN TRỖI BƯỚC VÀO BẤT TỬ

Tôi là Madeleine Riffaud, phóng viên người Pháp, và có lẽ suốt đời tôi cũng không thể quên buổi sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, khi tận mắt chứng kiến khoảnh khắc cuối cùng của người chiến sĩ Việt Nam mang tên Nguyễn Văn Trỗi. Hôm ấy, sân sau Nhà lao Chí Hòa phủ màu xám của trời sớm, nhưng sự im lặng căng thẳng của nó còn nặng nề hơn cả bầu trời. Tôi có mặt ở đó với tư cách người quan sát, nhưng chỉ vài phút sau, tôi hiểu mình đang chứng kiến điều vượt xa một buổi xử bắn thông thường — tôi đang đứng trước sự hiên ngang của một con người bước vào bất tử.

Cánh cửa sắt mở ra. Nguyễn Văn Trỗi được dẫn ra với đôi tay bị trói. Điều khiến tôi sững lại không phải là sự trẻ trung của anh, mà là dáng điềm tĩnh đến lạ lùng. Anh không cúi đầu, không lùi bước. Anh nhìn thẳng, bước thẳng, như thể cái chết chẳng thể làm anh run rẩy. Khi tên sĩ quan tiến đến, định bịt mắt lại, Trỗi nghiêng đầu tránh và nói lớn, dứt khoát: “Không! Để tôi nhìn rõ Tổ quốc tôi lần cuối và nhìn rõ mặt những kẻ sắp bắn tôi!”. Giọng anh vang lên mạnh mẽ đến mức hàng lính xung quanh bất giác khựng lại. Tôi từng chứng kiến nhiều phiên hành quyết, nhưng đây là lần đầu tôi thấy một người tù bình thản đến vậy.

Họ buộc anh vào cột. Ngay cả lúc ấy, Trỗi vẫn ngẩng cao đầu. Trước khi lệnh bắn vang lên, anh hô lớn ba tiếng hô mà đến tận bây giờ, tôi vẫn còn nghe văng vẳng trong đầu:

“Hồ Chí Minh muôn năm!”

“Việt Nam muôn năm!”

“Đả đảo đế quốc Mỹ!”

Tôi nhìn thấy rõ sự bối rối trong mắt nhiều binh lính trẻ. Một người run tay đến mức chỉ huy phải quát lớn để giữ đội hình. Còn tôi, một phóng viên đã đi qua chiến tranh, đã nhìn thấy nhiều cái chết, vẫn thấy tim mình thắt lại. Trỗi không hề sợ. Ánh mắt anh, trong giây phút đó, sáng đến mức tôi cảm giác như nó xuyên qua cả hàng súng đang chĩa vào mình.

Rồi tiếng súng nổ. Thân hình ấy đổ xuống, nhưng không phải trong sự yếu đuối, mà như một người đã chọn sẵn con đường mình đi. Tôi đứng chết lặng. Trong bản tường thuật gửi về nước Pháp, tôi chỉ có thể viết:

“Anh ấy đã chết như một người hùng mà dân tộc nào cũng ước có.”

Đến tận bây giờ, tôi vẫn tin rằng cái chết ấy không chỉ là cái chết của một cá nhân, mà là lời tuyên bố bất khuất của một dân tộc yêu tự do. Nguyễn Văn Trỗi đã rời thế gian trong tiếng hô của chính mình, để lại cho đời sau hình ảnh của một trái tim dũng cảm, một tinh thần không khuất phục trước bạo lực. Và tôi — người đã chứng kiến giây phút ấy — sẽ mang theo ký ức về anh như mang theo ký ức về một ánh sáng không bao giờ tắt.