TÔI LÀM CÔNG TÁC QUÂN Y Ở ĐIỆN BIÊN

ăm 1953, tôi công tác tại Đội điều trị 7 do bác sĩ Hoàng Đình Cầu làm đội trưởng. Tháng 2 năm 1953 được đơn vị cử đi học lớp trung cấp quân y tại tỉnh Thái Nguyên. Lúc này đơn vị đang đóng quân tại Thanh Hóa. Đi bộ từ Thanh Hóa lên Thái Nguyên. Đến lớp, học viên vào rừng chặt cây, cắt cỏ tranh về làm lán ở.

Học đến tháng 12 năm 1953, trên lệnh cho cả lớp đi phục vụ chiến dịch. Đi bộ từ Thái Nguyên lên Điện Biên Phủ mất 25 ngày. Đêm đi ngày nghỉ, qua đèo Pha Đin dài 32 km mất một đêm. Đến Điện Biên Phủ, tôi được phân công về trạm phẫu thuật tiền phương trực thuộc Ban Quân y Đại đoàn 316. Trạm có nhiệm vụ cấp cứu phẫu thuật các thương binh của Đại đoàn 316 do bác sĩ Doãn làm đội trưởng, tôi làm đội phó. Ngoài ra, còn có 6 y tá, 3 nam 3 nữ và 8 hộ lý dân công. Toàn bộ trạm đều làm việc ở dưới hầm, mổ xẻ, ăn ngủ đều ở dưới hầm.

Mấy ngày đầu thương binh còn lẻ tẻ, càng về sau số lượng càng đông, có ngày trạm tiếp nhận tới 30 - 40 thương binh ở mặt trận cáng về trạm. Bước đầu là phân loại, thương binh có vết thương cần mổ cấp cứu thì vào phòng mổ ngay. Những thương binh khác cho nằm tại phòng đợi, mổ sau. Bác sĩ Doãn là mổ chính, tôi mổ phụ. Những vết thương nhẹ, chỉ cần cắt, lọc, khâu đơn giản thì tôi mổ chính, y tá phụ mổ.

Khi mổ dùng đèn măng-sông hoặc dùng đi-na-mô xe đạp, một người ngồi quay phát ra ánh sáng. Tôi với bác sĩ Doãn mổ suốt ngày đêm, có hôm tới 9 - 10 giờ tối mới được đi ăn cơm. Ở trạm 1, 2 ngày, những thương binh ổn định cho chuyển về tuyến sau để lấy chỗ tiếp nhận thương binh mới. Tất cả thương binh, nhân viên quân y đều ngủ dưới hầm. Phân công hai người một hầm, tôi và một nữ y tá tên Điền nằm cùng một hầm. Năm ấy tôi 26 tuổi, chị Điền 21 tuổi. Trong suốt chiến dịch đều ở như thế, không ai tỏ tình với ai. Có lẽ lúc bấy giờ tập trung hết vào nhiệm vụ, không ai nghĩ đến chuyện riêng tư.

Rất buồn và thương xót những thương binh vì vết thương quá nặng đã vĩnh viễn ra đi, phần lớn rất trẻ chỉ mới 20-21 tuổi. Tôi có trách nhiệm thu dọn quân tư trang và giấy tờ tùy thân của tử sĩ và gói ghém kỹ lưỡng để gửi về cho gia đình.

Khoảng 5 giờ 30 phút chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, tin báo cho trạm chúng tôi biết địch đã đầu hàng, Điện Biên đã chiến thắng. Mọi người nhảy lên reo hò, kể cả những thương binh chân đi khập khiễng cũng leo lên mặt hầm reo hò.

Ngay trong đêm, chúng tôi kiểm tra toàn bộ thương binh, ai cần mổ xẻ thì làm ngay trong đêm và ngày hôm sau được lệnh chuyển toàn bộ thương binh về tuyến sau. Trạm phẫu chúng tôi được lệnh vào Mường Thanh nhận nhiệm vụ mới.

Vào Mường Thanh, sau khi ổn định chỗ và nơi làm việc, đầu tiên tôi đến hầm Đờcátxtơri. Tôi đi khắp các phòng lúc này mà không thấy ai quản lý hầm. Trong hầm còn nhiều thức ăn, đồ uống như phô-mai, bơ, cam tươi, cà phê nét, kẹo bánh. Tôi lấy một ít cam tươi và bánh kẹo về cho anh em ăn. Trong Mường Thanh đi chỗ nào cũng thấy quần áo, giầy, mũ sắt của bọn Pháp vứt dọc đường.

Tôi được giao nhiệm vụ đi các hầm đưa thương binh địch lên mặt đất. Tôi đi cùng một số dân công đem theo cáng thương xuống từng hầm thương binh địch nằm rải rác ở Mường Thanh. Sau khi đưa hết lên mặt đất, chúng tôi khám cho thương binh địch, hướng dẫn cho y tá băng bó vết thương, kê đơn thuốc.

Mỗi lần đến khám bệnh, kê đơn thuốc cho thương binh địch, tôi đều được họ cảm ơn (Merci). Tôi có gặp nữ y tá Pháp Đờ-ga-la, trao đổi tình hình thương binh Pháp với cô ta. Người nào vết thương ổn định, sức khỏe tốt khi trao trả họ đưa ra sân bay chuyển về Hà Nội.

Tôi làm nhiệm vụ ở trung tâm Mường Thanh đúng một tháng hai ngày, khi hoàn thành nhiệm vụ được lệnh trên đơn vị nào trả về đơn vị ấy. Tổng chỉ huy việc thu dọn chiến trường, đồng chí Cao Văn Khánh cho mỗi cán bộ được lấy một vật phẩm quân trang quân dụng của địch làm kỷ niệm. Kỷ niệm Điện Biên Phủ còn lại của tôi là tấm vải dù khoảng 3 mét vuông.