TÔI LỚN LÊN CÙNG CÂU CHUYỆN CỦA CHA

Cha tôi chỉ kể chuyện chiến tranh khi làm việc. Khi cuốc đất, khi vá lưới, khi sửa lại mái nhà. Ông không bao giờ ngồi xuống bảo: “Để bố kể con nghe.” Câu chuyện của ông len vào tuổi thơ tôi như gió vào nhà, không ồn ào, nhưng không bao giờ mất.

Tôi nhớ nhất là những buổi tối mất điện. Cha ngồi ngoài hiên, tay quạt nan, nói vu vơ:
– Hồi ở rừng, tối cũng thế này…

Thế là câu chuyện bắt đầu.

Cha kể về những ngày hành quân dài, về đôi dép cao su mòn gót, về việc chia nhau từng ngụm nước. Ông không kể đánh trận ra sao. Ông kể làm sao để sống sót.

Cao trào đầu tiên trong ký ức tôi là khi cha kể về một người bạn hy sinh. Ông đang vá lưới thì dừng tay rất lâu.

– Nó chết ngay trước mặt bố… – cha nói – Bố không kịp gọi tên.

Tôi khi ấy còn nhỏ, chưa hiểu hết chữ “chết”. Nhưng tôi thấy tay cha run nhẹ. Đó là lần đầu tôi hiểu: chiến tranh không nằm trong phim ảnh, mà nằm trong đôi tay run rẩy của người kể.

Cha tôi trở về làng với một vết thương ở chân. Trái gió trở trời, ông đau, đi khập khiễng. Nhưng ông không bao giờ than. Ông nói:
– Bố về được là may rồi.

Cao trào thứ hai đến khi tôi hỏi cha:
– Bố có sợ không?
Cha im lặng rất lâu, rồi nói:
– Ai cũng sợ. Nhưng nếu ai cũng sợ thì đất nước này ai giữ?

Câu trả lời ấy theo tôi suốt những năm đi học. Tôi hiểu rằng, lòng dũng cảm không phải là không sợ, mà là vẫn đi tiếp dù sợ.

Tôi lớn lên, rời làng đi học xa. Mỗi lần về, tôi lại nghe cha kể một mẩu chuyện khác. Có khi chỉ là chuyện nấu cơm không khói. Có khi là chuyện chia nhau một lá thư nhàu nát.

Cao trào lớn nhất đến vào năm cha tôi già yếu. Một buổi chiều, ông gọi tôi lại, bảo:
– Sau này nếu người ta hỏi về chiến tranh, con đừng kể bố đánh được bao nhiêu trận.

Tôi hỏi:
– Thế kể gì hả bố?
Ông nói chậm rãi:
– Kể rằng bố nhớ đồng đội. Nhớ những người không về.

Hôm cha mất, tôi đứng trước bàn thờ, chợt nhận ra: tôi đã lớn lên cùng câu chuyện của cha, nhưng chưa bao giờ kể lại trọn vẹn cho ai.

Bây giờ, tôi viết bài này, không phải để thay cha kể công, mà để giữ lại những câu chuyện nhỏ bé đã nuôi dưỡng tôi thành người. Bởi nếu không kể, những câu chuyện ấy sẽ mất đi, cùng với một thế hệ.

Và tôi tin rằng: trong ký ức của mỗi gia đình Thái Bình, đều có một người cha như thế – lặng lẽ đi qua chiến tranh, lặng lẽ kể lại, để con cái lớn lên trong hòa bình mà không quên cái giá của nó.