TÓM TẮC TIỂU SỬ VÀ QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG CỦA THẦY GIÁO LIỆT SĨ CHÂU QUANG THUYÊN

Thầy giáo Liệt sỹ Châu Quang Thuyên, sinh năm 1909.

Quê quán: làng Khương Mỹ, xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng.

Đồng chí sinh ra và lớn lên trong một gia đình nho giáo, có truyền thống cách mạng. Thuở nhỏ học chữ nho ở làng, lớn lên học Trường Tây ở Huế, đỗ bằng Thành Chung.

Từ năm 1930 – 1939 ảnh hưởng phong trào cách mạng đồng chí tham gia phong trào học sinh tại trường Quốc Học Huế.

Từ năm 1939 – 1943 dạy học tại Quy Nhơn tham gia phong trào bãi khóa.

Từ năm 1943-1945 về dạy học tại Trường An Phước, tham gia phong trào truyền bá quốc ngữ tại Tổng An Phước vừa làm cơ sở Đảng cho ông Nguyễn Hữu Tú lãnh đạo cùng với em ruột là Châu Quang Ngân. Ngày 16/6/1945 tham gia ban vận động Việt Minh khởi nghĩa cướp chính quyền được phân công chỉ huy cánh Tây Hòa Vang cùng với ông Lê Du, Lê Ký vũ trang quần chúng nổi dậy, cướp chính quyền tại Tổng An Phước được cử làm Chủ tịch ủy ban thôn Khương Mỹ (?) Ngày 22/8/1945 than gia cướp chính quyền huyện Hòa Vang được cử làm Ủy viên ủy ban kháng chiến huyện phụ trách giáo dục, Sau lên thay ông Phạm Đình Long lên làm Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện. Năm 1947 huyện thành lập ban cán sự khu Tây Bắc Hòa Vang, Đồng chí là Ủy viên thường vụ Huyện ủy được phân công làm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến huyện Hòa Vang. Trong quá trình tham gia hoạt động cách mạng thầy giáo liệt sỹ Châu Quang Thuyên là người học trò, người thầy của Trường Tiểu học An Phước chẵn những đã có công rất lớn đối với phong trào giáo dục xã nhà, đồng chí là những người gieo hạt giống đỏ cho phong trào cách mạng trước và sau cách mạng tháng 8/1945.

Theo như ông Lê Đình Siêu viết trong bài “Thầy giáo Liệt sỹ Châu Quang Thuyên đăng trong tập kỷ yếu 100 năm Tiểu học An Phước” thì ngày 19/12/1946, thực dân Pháp mở cuộc càng quét lớn đánh chiếm vùng giải phóng, đến tháng 3/1947 chúng chiếm toàn huyện Hòa Vang, Ủy ban kháng chiến cùng toàn bộ cán bộ huyện phải rút về vùng núi Đồng Xanh, Đồng Nghệ làm căn cứ thực hiện đường lối kháng chiến trường kỳ quyết dành Độc lập Tự do cho Tổ quốc. Đây là thời kỳ khó khăn gian khổ nhất, bọn giặc Pháp là tay sai đóng đồn dày đặc dọc đường Quốc lộ 14B, ngăn chặn sự tiếp tế từ miền Đông Hòa Vang cho căn cứ cách mạng. Khó khăn thiếu thốn lượng thực thực phẩm đã đành, nhưng khó khăn hơn nữa là cán bộ, chiến sĩ ở Đồng Bằng mới lên không quen với khí hậu vùng núi nên ai cũng đều bị bệnh sốt rét hành hạ. Lúc bấy giờ tình hình các xã phía cánh Tây Bắc huyện Hòa Vang giao thông liên lạc cách trở, để giữ sự lãnh đạo thống nhất, Đồng chí cùng với em là Châu Quang Ngân - Thường vụ Huyện ủy, được cử ra đó chỉ đạo trực tiếp cuộc kháng chiến và bình ổn vùng này. Đồng chí chủ trương tổ chức cho cán bộ tiếp xúc với nhân dân bị địch lùa tập trung vào ở trong các Đồn như Quan Nam, Xuân Thiều, Trường Định, Tùng Sơn, An Ngãi… tìm cách trốn về với ruộng vườn, vì chính đây là nhựa sống để cho cán bộ thâm nhập hoạt động và cũng chính nhờ có lực lượng nhân dân đã giúp đỡ và che chở cho Tiểu Đoàn bộ đội phục khích đánh địch và chiến thắng lớn trên Đèo Hải Vân, trận ngày 03/03/1947. Trận này quân ta tiêu diệt gần 100 tên lính Âu – Phi, trong đó có tên quan năm Reger. Đây là chiến thắng lớn nhất của quân dân Quảng Nam – Đà Nẵng trong năm 1947. Giặc Pháp qua điều tra biết được nơi cơ quan Huyện đóng quân ở căn cứ Đồng Xanh – Đồng Nghệ, mấy lần chúng cho quân tấn công nhưng đều bị thất bại do dân quân du kích chặn đánh để bảo vệ căn cứ kháng chiến. Mùa Đông năm 1948, quân Pháp huy động một lực lượng lớn có máy bay, xe tăng yểm trợ mở cuộc tấn công quy mô lên Đồng Xanh – Đồng Nghệ nhằm tiêu diệt bằng được lực lượng kháng chiến và Cơ quan Chỉ huy đầu não của huyện Hòa Vang. Lực lượng của ta tuy yếu hơn nhiều nhưng quyết tâm đánh chúng quyết liệt để cho cán bộ của cơ quan huyện rút lui sâu vào rừng núi. Chẳng may, mấy ngày trước đó đồng chí bị sốt rét rất nặng, giặc đến khi đồng chí đang lên cơn sốt mê man không chạy kịp. Đồng chí đã bị giặc Pháp bắt, chúng khiêng về đồn Túy Loan. Tại đây đồng chí bị giặc Pháp và tay sai tra tấn dã man trong lúc đồng chí bị đau ốm nặng. Nhưng với lòng kiên trung với Đảng, với cách mạng, đồng chí đã chịu đựng mọi cực hình quyết không khai báo cho giặc những tin tức về lực lượng của Huyện ta. Sau khi đồng chí bị giặc bắt, phong trào cách mạng huyện Hòa Vang vẫn giữ vững, mọi cở sở cách mạng đều được bảo toàn, không bị lộ. 47 năm sau, mãi đến năm 1995, gia đình mới tìm ra manh mối và biết được sau khi bị tra khảo ở đồn Túy Loan giặc Pháp không khai thác được, chúng đưa đồng chí về bốt Con Gà – Đà Nẵng rồi đưa đồng chí về các đồn thuộc cánh Bắc Hòa Vang (nơi trước đây đồng chí đã công tác) như Đồn Tùng Sơn, An Ngãi để chúng cho những người bị chúng bắt nhìn mặt, đối chấp nhằm buộc đồng chí thừa nhận mình là Chủ tịch Huyện để khai thác. Không khuất phục được đồng chí, chúng lại đưa về laị đồn Phú Hòa tiếp tục tra tấn. Không chụi nổi đồng chí đã hy sinh do đồn tra tấn hiểm độc của giặc và thân xác của đồng chí bị giặc vùi dưới hố rác trong đồn Phú Hòa. Sự hy sinh của đồng chí đã nêu một tấm gương về một nhà giáo yêu nước suốt đời phục vụ sự nghiệp giáo dục, khi Tổ quốc bị ngoại xâm thì đi làm cách mạng nhằm giải phóng cho dân khỏi ách nô lệ lầm than; khi chẳng may bị sa vào tay giặc thì nêu tấm gương kiên trung không chịu khai báo làm hại cách mạng. Đây là nhân cách của các nhà trí thức yêu nước từ trước đến nay. Gương hy sinh anh dũng của các Thầy Đặng Ngọ, Thầy Lê Du, Thầy Châu Quang Thuyên trong kháng chiến chống Pháp và sau này nhiều thầy cô giáo và học sinh Trường An Phước đã nối gót noi theo, lớp lớp xung phong ra trận tham gia chống Mỹ cứu nước và rất nhiều người đã hy sinh, tô thắm tuyền thống Trung Dũng Kiên Cường đi đầu chống Mỹ của quên hương Quảng Nam thân yêu và xã Hòa Phong anh hùng.Trong nghĩa trang xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang hiện nay cùng với gia đình liệt sĩ xã nhà, có phần mộ của đồng chí Liệt sĩ Châu Quang Thuyên, em ruột Liệt sĩ Châu Quang Ngân và con là Liệt sĩ Châu Thị Diên. Sau ngày giải phóng gia đình liệt sỹ Châu Quang Thuyên được Đảng và nhà nước tặng thưởng huân chương Độc lập hạng Ba, công nhận cán bộ lão thành cách mạng, bảng vàng danh dự, vợ Đặng Thị Thiên được nhà nước truy tặng Bà Mẹ Việt Nam anh hùng. Gia đình có công cách mạng, nhiều huân huy chương kháng chiến, huân chương lao động và nhiều bằng khăn, giấy khen khác.

Gia đình cung cấp tư liệu