TÔN ĐỨC THẮNG - QUY HOẠCH PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN NAM BỘ - KỲ 4

1. Trở về và bản thiết kế kháng chiến đầu tiên Ngày 23/9/1945, tiếng súng kháng chiến Nam Bộ bùng nổ. Chỉ vài ngày sau đó, Bác Tôn đặt chân lên đất liền sau 15 năm xa cách. Hình ảnh người chiến sĩ già bước xuống tàu với bộ quần áo tù nhưng ánh mắt rực lửa đã trở thành biểu tượng của sự hồi sinh. Ngay lập tức, ông được phân công giữ những trọng trách lớn trong Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ.

Dưới góc nhìn của ngành quy hoạch, Bác Tôn đối mặt với một hiện trạng ngổn ngang. Thực dân Pháp đã chiếm được các đô thị lớn, chúng ta phải rút ra căn cứ. Bác Tôn đã tham gia "quy hoạch" các chiến khu trong lòng rừng mắm, rừng đước của miền Tây yêu dấu. Ông hiểu rằng, căn cứ địa không chỉ là nơi trú ẩn, mà phải là một hệ thống hậu cần vững chắc. Với tư duy của người thợ máy, ông chỉ đạo xây dựng các xưởng công binh thô sơ giữa rừng sâu, chế tạo vũ khí từ những mảnh thép phế liệu để đánh giặc. Đó là bài học về tận dụng nguyên liệu tại chỗ (local materials) trong thi công cách mạng.

2. Mối nối đại đoàn kết dân tộc Nam Bộ những năm đầu kháng chiến là một "kết cấu" đa dạng nhưng dễ bị chia rẽ bởi các chính sách thực dân. Bác Tôn, với cốt cách hiền hòa của người dân miền Tây nhưng uy nghiêm của một bậc tiền bối, đã trở thành "mối nối" (connection) quan trọng nhất. Ông đến với các tầng lớp trí thức, các lãnh đạo tôn giáo và cả những người lầm đường lạc lối bằng sự chân thành.

Trong cơ cấu xây dựng, một mối nối tốt sẽ giúp truyền tải trọng đều giữa các cấu kiện, ngăn chặn sự sụp đổ cục bộ. Bác Tôn đã thực hiện điều đó một cách xuất sắc. Ông không dùng mệnh lệnh khô cứng mà dùng đạo đức để cảm hóa. Sự hiện diện của ông giúp các lực lượng vũ trang Cao Đài, Hòa Hảo và các nhóm tự vệ khác dần dần quy tụ dưới ngọn cờ của Mặt trận Việt Minh. Ông đã "hàn" những vết nứt nghi kị bằng tình yêu quê hương, tạo nên một kết cấu mặt trận vững chắc như giàn không gian chịu lực lớn.

3. Kiến tạo nhịp cầu giao thông và thông tin Một trong những đóng góp thầm lặng nhưng cốt yếu của Bác Tôn là chỉ đạo hệ thống liên lạc xuyên suố từ Nam Bộ ra Trung ương tại Việt Bắc. Với kinh nghiệm của một thợ máy đã từng bôn ba khắp thế giới, ông hiểu rõ giá trị của sự thông suốt (fluidity). Ông tổ chức các tuyến vận tải thủy lục, vượt qua những vùng kiểm soát của địch để đưa cán bộ và thông tin đi lại an toàn.

Cán bộ Đoàn trường MTU có thể học được từ ông cách "quản trị chuỗi cung ứng" trong điều kiện ngặt nghèo. Ông tận dụng hệ thống sông ngòi chằng chịt của Vĩnh Long, An Giang, Đồng Tháp để thiết kế các trạm giao liên bí mật. Mỗi chiếc xuồng ba lá, mỗi rặng bần ven sông đều được ông tính toán đưa vào bản đồ kháng chiến. Nhờ hệ thống giao thông và thông tin "huyết mạch" này, kháng chiến Nam Bộ dù bị bao vây bốn phía vẫn giữ vững được liên lạc với "bộ não" chỉ huy tại Việt Bắc, đảm bảo sự thống nhất trong hành động.

4. Đạo đức người thợ trong bộ máy lãnh đạo Dù giữ những chức vụ cao như Bí thư Xứ ủy Nam Bộ hay Phó Chủ tịch nước sau này, Bác Tôn vẫn giữ phong cách làm việc của một "giám sát công trình" sâu sát. Ông không ngồi trong văn phòng mà thường xuyên có mặt tại các mặt trận khốc liệt, thăm hỏi chiến sĩ và người dân.

Phong cách "chân chạm đất" này giúp ông nắm bắt được những biến dạng (deformations) nhỏ nhất trong thực tế để kịp thời điều chỉnh chính sách. Đối với sinh viên xây dựng, đây chính là bài học về quản lý hiện trường. Một bản vẽ chỉ thực sự có giá trị khi nó được hiện thực hóa một cách chính xác trên công trường. Bác Tôn đã hiện thực hóa lý tưởng độc lập bằng sự tỉ mỉ, cẩn trọng như khi ông lắp ráp một bộ máy cơ khí chính xác. Ông dạy chúng ta rằng: Lãnh đạo là phục vụ, và muốn phục vụ tốt thì phải am tường thực tế.