TÔN MINH LAI – “ÔNG GIÀ XÍCH LÔ VÀ NHỮNG TÀI LIỆU TRONG LÒNG ĐỊCH”
Trong nhiều năm hoạt động tình báo ở miền Nam, Tôn Minh Lai đã biến một chiếc xích lô bình thường thành phương tiện che giấu thân phận và vận chuyển tài liệu ngay giữa vùng địch kiểm soát.
Tôn Minh Lai tên thật là Võ Ngọc Minh, mật danh M.40. Ông nhập ngũ năm 1947, làm nhiệm vụ trinh sát ở Rạch Giá. Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông được phân công ở lại miền Nam hoạt động.
Khi địch tăng cường khủng bố, ông phải tìm một nghề để tồn tại hợp pháp. Chiếc xích lô trở thành phương tiện mưu sinh và cũng là một lớp vỏ rất phù hợp cho hoạt động tình báo. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông thường đóng vai một “ông già đạp xích lô”, đi lại giữa những khu vực mà địch kiểm soát gắt gao.
Điều đặc biệt là chiếc xích lô không chỉ dùng để chở người. Tài liệu, phim ảnh và tin tức do cơ sở thu thập được được ông bí mật đưa ra ngoài. Có lúc ông đóng vai người đi thăm bà con, đi đám giỗ hoặc đi lễ chùa; nhưng vai diễn quen thuộc nhất vẫn là người đạp xích lô.
Qua mạng lưới cơ sở, ông đã chuyển cho tổ chức nhiều thông tin quan trọng về kế hoạch quân sự, hoạt động hành quân và những thay đổi chiến lược của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Chiếc xích lô biển số 1938 hiện được lưu giữ như một hiện vật gắn với hoạt động tình báo của ông.
