TÔN NỮ NGỌC TOẢN – NHỮNG CHẶNG ĐƯỜNG MỘT ĐỜI CỐNG HIẾN

Có những hành trình được ghi nhớ bằng địa danh. Có những hành trình gắn với bước ngoặt của một đời người: ngày rời mái trường, ngày lên chiến khu, ngày cứu chữa thương binh hay lần trở lại nơi lưu giữ kỷ niệm tuổi trẻ.

Cuộc đời Đại tá, Giáo sư, Bác sĩ Tôn Nữ Ngọc Toản có nhiều chặng đường như thế. Qua bài viết tưởng nhớ bà, chúng em được biết thêm những lựa chọn, gian khó và tình cảm đã theo bà suốt cuộc đời.

Cô nữ sinh muốn góp sức cho đất nước

Tôn Nữ Ngọc Toản sinh năm 1930 tại làng Lại Thế, gần thành phố Huế, trong một gia đình có truyền thống học hành.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi hai người anh trai lên đường Nam tiến, cô nữ sinh Đồng Khánh cũng tha thiết xin tham gia bộ đội. Được phân công vào Ban Quân y, cô cùng các bạn đến nhà thương nhận thuốc, làm những công việc hỗ trợ ban đầu.

Tư liệu còn kể một kỷ niệm tuổi trẻ: trong lần ra ga Huế tiễn các đơn vị Nam tiến, Ngọc Toản cùng hai người bạn đã lên tàu đi theo. Đến Quảng Ngãi, sau lời cảnh báo về những nguy hiểm trên đường tìm đơn vị, các cô quay trở lại Huế.

Đọc câu chuyện ấy, em cảm nhận được lòng nhiệt tình của những người trẻ khi đất nước vừa giành độc lập. Em cũng hiểu rằng muốn góp sức lâu dài, mỗi người cần được hướng dẫn, học tập và chuẩn bị phù hợp với nhiệm vụ.

Vượt khó để tiếp tục con đường đã chọn

Trong những năm tiếp theo, Ngọc Toản tham gia hoạt động bí mật và nhiều lần bị bắt. Gia đình lo lắng cho sự an toàn của cô, tìm cách giúp cô tiếp tục học hành.

Sau đó, cô được đưa ra vùng tự do Khu 4, theo học tại Trường Huỳnh Thúc Kháng. Hành trình qua những tuyến giao liên, vượt núi rừng đầy gian khổ trở thành một ký ức khó quên.

Đến những năm 1952–1953, Ngọc Toản theo gia đình người anh rể là Giáo sư Đặng Văn Ngữ ra chiến khu Việt Bắc. Tại đây, cô tiếp tục việc học rồi thi vào trường y ở Chiêm Hóa.

Điều khiến chúng em khâm phục là việc học vẫn được bà theo đuổi giữa hoàn cảnh nhiều biến động. Mong muốn giúp đỡ người khác từng bước được bồi đắp bằng kiến thức và sự rèn luyện chuyên môn.

Người sinh viên quân y ở Điện Biên

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Ngọc Toản làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh tại Đội điều trị 2 ở Bản Tấu.

Với người sinh viên y khoa, chiến trường vừa là nơi làm việc, vừa đặt ra những thử thách lớn về sức khỏe, kiến thức và tinh thần. Những thương binh cần được chăm sóc trong điều kiện còn nhiều khó khăn.

Qua chặng đường ấy, chúng em hiểu thêm trách nhiệm của lực lượng quân y. Phía sau những đơn vị chiến đấu là những người ngày đêm chữa trị, chăm sóc, giúp thương bệnh binh vượt qua đau đớn.

Công việc ấy đòi hỏi sự cẩn thận trong từng thao tác và lòng kiên nhẫn với từng người bệnh.

Đám cưới giữa niềm vui chiến thắng

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Ngọc Toản được gặp lại người yêu là Đại tá Cao Văn Khánh, Đại đoàn phó Đại đoàn 308.

Ngày 22/5/1954, đám cưới của hai người được tổ chức tại hầm chỉ huy của tướng De Castries. Theo tư liệu, bộ đội dùng những tấm dù nhiều màu để trang trí, đồng đội mang những món quà có được sau chiến dịch đến chung vui.

Những chi tiết ấy khiến em thấy đám cưới thật gần gũi và ấm áp. Sau những ngày chiến đấu gian khổ, mọi người có dịp chia sẻ niềm vui, chúc phúc cho một mái ấm mới.

Hạnh phúc của đôi vợ chồng trẻ gắn với tình đồng đội và niềm hy vọng vào tương lai. Câu chuyện giúp chúng em cảm nhận rõ hơn những ước mong bình dị của những người đã đi qua chiến tranh.

Tiếp tục chăm sóc và sẻ chia

Sau này, Nguyễn Thị Ngọc Toản tiếp tục học tập, công tác và trở thành giáo sư, bác sĩ trong lĩnh vực sản khoa. Bà từng đảm nhiệm cương vị Chủ nhiệm Khoa Sản tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Bên cạnh công việc chuyên môn, bà dành nhiều tâm sức cho hoạt động hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam.

Gia đình bà cũng trải qua mất mát. Trung tướng Cao Văn Khánh qua đời năm 1980. Sau những đau buồn riêng, bà vẫn tiếp tục hướng đến người bệnh và những gia đình cần được giúp đỡ.

Qua đó, chúng em hiểu sự cống hiến có thể được tiếp nối bằng nhiều công việc khác nhau. Khi chiến tranh kết thúc, việc chăm sóc sức khỏe và giúp con người vượt qua hậu quả vẫn cần sự chung tay bền bỉ.

Trở lại nơi lưu giữ tuổi trẻ

Tháng 5/2024, trong dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, bà trở lại chiến trường xưa.

Chuyến đi đưa bà về nơi từng cứu chữa thương binh và tổ chức đám cưới với người bạn đời. Những địa danh ấy lưu giữ cả trách nhiệm công việc lẫn hạnh phúc gia đình.

Cuối năm 2024, bà qua đời. Trong bài tưởng nhớ, tác giả gọi chuyến đưa bà từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội, rồi về nơi an nghỉ tại Phú Thọ là cuộc “hành quân” cuối cùng.

Cách gọi ấy nối những chặng đường đã qua của người nữ quân nhân: từ tuổi trẻ rời quê đến những năm tháng học tập, làm việc và trở về với ký ức.

Huế luôn ở trong tim

Trong thư gửi người viết bài, bà Cao Bảo Vân, con gái của bà Ngọc Toản, chia sẻ rằng gia đình không có điều kiện đưa mẹ qua thăm quê lần cuối, nhưng Huế luôn ở trong tim bà đến những ngày cuối đời.

Lời chia sẻ ấy khiến chúng em xúc động. Dù sống và làm việc ở nhiều nơi, người con gái Huế vẫn giữ tình cảm sâu nặng với quê hương.

Là học sinh Trường THCS Thanh Oai, chúng em học được từ cuộc đời bà tinh thần ham học, sự tận tụy và cách quan tâm đến người khác bằng hành động cụ thể.

Chúng em có thể bắt đầu bằng việc học nghiêm túc, chăm sóc người thân, giúp đỡ bạn bè và tham gia những hoạt động sẻ chia phù hợp. Đó cũng là cách gìn giữ những giá trị tốt đẹp được trao lại từ thế hệ đi trước.

Những chặng đường của Tôn Nữ Ngọc Toản đã khép lại, nhưng câu chuyện về bà còn giúp chúng em hiểu hơn tình yêu quê hương và ý nghĩa của một cuộc đời dành nhiều tâm sức cho con người.

Nguồn tư liệu: Bài “Cuộc ‘hành quân’ cuối cùng của Đại tá Tôn Nữ Ngọc Toản”, Báo Huế Ngày Nay, theo nội dung người biên tập cung cấp.

Biên tập phục vụ chuyên mục “Câu chuyện thời hoa lửa” – Trường THCS Thanh Oai.