Tôn Thất Thuyết (1839 – 1913)

Là người đứng đầu phe chủ chiến, ông quyết không thỏa hiệp với thực dân Pháp xâm lược. Sau cuộc phản công kinh thành Huế năm 1885 không thành, ông chính là người đưa vua Hàm Nghi ra mật khu Tân Sở (Quảng Trị) để lập căn cứ kháng chiến lâu dài. Tại Quảng Trị, ông đã trực tiếp soạn thảo và truyền đi chiếu Cần Vương lịch sử. Suốt những năm tháng ở vùng núi rừng Quảng Trị, ông vừa tổ chức thế trận phòng thủ, vừa liên kết với các dân tộc thiểu số miền Tây Quảng Trị để xây dựng lực lượng, đẩy mạnh chiến tranh du kích khiến quân Pháp chịu nhiều tổn thất. Sau đó, ông sang Trung Quốc để cầu viện nhưng đại cuộc không thành. Ông uất hận qua đời tại Quảng Đông (Trung Quốc) vào năm 1913.