Tôn Thất Thuyết – Linh hồn của cuộc kinh chiến và phong trào Cần Vương

Tôn Thất Thuyết (1839 – 1913) sinh ra tại làng Phú Mộng, nay thuộc phường Kim Long, thành phố Huế. Xuất thân trong hoàng tộc nhà Nguyễn, ông là một vị quan đại thần nắm giữ binh quyền tột đỉnh. Trong bối cảnh triều đình Huế đang chia rẽ sâu sắc trước họa xâm lăng, Tôn Thất Thuyết nổi lên là nhân vật kiên quyết nhất, đứng đầu phái chủ chiến, thề không đội trời chung với thực dân Pháp.

Bất chấp sự nhu nhược của một bộ phận quan lại muốn đầu hàng, Tôn Thất Thuyết đã bí mật rèn đúc vũ khí, xây dựng hệ thống sơn phòng từ Quảng Trị đến Thanh Hóa và chiêu mộ nghĩa binh. Đêm mùng 4 rạng sáng mùng 5 tháng 7 năm 1885, ông hạ lệnh cho quân lính bất ngờ nổ súng tấn công vào sào huyệt của quân Pháp tại đồn Mang Cá và tòa Khâm sứ ở Kinh thành Huế. Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt và đẫm máu.

Do chênh lệch quá lớn về vũ khí, cuộc nổi dậy chấn động Kinh thành cuối cùng bị thất bại. Không chịu đầu hàng, Tôn Thất Thuyết đã hộ giá vị vua trẻ Hàm Nghi rút khỏi Kinh thành, vượt núi rừng lên căn cứ Tân Sở (Quảng Trị). Tại đây, ông đã thay mặt vua soạn thảo và ban phát "Chiếu Cần Vương" lịch sử, kêu gọi sĩ phu và nhân dân cả nước phất cờ khởi nghĩa cứu nước.

Dưới sự ảnh hưởng của ông và Chiếu Cần Vương, hàng loạt các cuộc khởi nghĩa vũ trang đã bùng nổ dữ dội khắp ba miền. Sau này, để tìm kiếm thêm lực lượng, ông đã lặn lội sang Trung Quốc cầu viện nhưng không thành, cuối cùng phải sống lưu vong và qua đời nơi đất khách quê người.

Dù sự nghiệp cứu nước không trọn vẹn, nhưng thái độ kiên quyết chống giặc ngoại xâm, không chịu thỏa hiệp, nhượng bộ kẻ thù của Tôn Thất Thuyết mãi mãi là một mốc son chói lọi. Ông chính là biểu tượng rực lửa của tinh thần yêu nước bất khuất, để lại cho các thế hệ học sinh hôm nay bài học sâu sắc về lòng tự tôn dân tộc và ý chí độc lập tự cường.