TÔN THẤT THUYẾT – NGƯỜI LÃNH ĐẠO PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG

Tôn Thất Thuyết sinh năm 1839 trong một gia đình thuộc dòng họ Nguyễn Phúc. Ông trưởng thành trong thời kỳ đất nước phải đối mặt với sự xâm lược ngày càng mạnh của thực dân Pháp.

Sau khi triều đình Huế ký nhiều hiệp ước với Pháp, Tôn Thất Thuyết thuộc nhóm quan lại chủ trương chống Pháp quyết liệt. Ông cho rằng nếu tiếp tục nhượng bộ, đất nước sẽ ngày càng mất quyền tự chủ.

Khi vua Hàm Nghi còn nhỏ lên ngôi, Tôn Thất Thuyết trở thành một trong những đại thần có ảnh hưởng lớn tại triều đình. Ông cùng một số quan lại tìm cách xây dựng lực lượng quân sự và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến.

Đêm mùng 4 rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, lực lượng của Tôn Thất Thuyết bất ngờ tấn công quân Pháp tại đồn Mang Cá và Tòa Khâm sứ ở Huế. Cuộc tấn công không thành công, quân Pháp nhanh chóng phản công và chiếm giữ kinh thành.

Sau biến cố này, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi rời khỏi Huế. Đến vùng Quảng Trị, ông cùng vua ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi nhân dân đứng lên giúp vua chống Pháp.

Chiếu Cần Vương nhanh chóng tạo ảnh hưởng rộng lớn. Nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra ở các địa phương, kéo dài trong nhiều năm. Phong trào có sự tham gia của nhiều văn thân, sĩ phu và nhân dân, trở thành một trong những phong trào chống Pháp lớn nhất cuối thế kỷ XIX.

Tôn Thất Thuyết sau đó đưa vua Hàm Nghi đến căn cứ Tân Sở rồi tiếp tục rút vào vùng núi để duy trì cuộc kháng chiến. Sau khi vua Hàm Nghi bị bắt năm 1888, Tôn Thất Thuyết sang Trung Quốc và sống những năm cuối đời tại đây.

Ông qua đời năm 1913 tại Long Châu, Trung Quốc.

Dù phong trào Cần Vương cuối cùng thất bại, cuộc đời Tôn Thất Thuyết phản ánh một giai đoạn đặc biệt của lịch sử Việt Nam, khi nhiều sĩ phu và quan lại đứng trước lựa chọn giữa việc chấp nhận sự kiểm soát của thực dân Pháp hoặc tiếp tục đấu tranh bằng vũ lực.

Tôn Thất Thuyết không phải là người giành được thắng lợi cuối cùng, nhưng ông đã góp phần biến tinh thần chống Pháp thành một phong trào rộng lớn. Chiếu Cần Vương do ông cùng vua Hàm Nghi ban hành đã trở thành lời hiệu triệu quan trọng, để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử chống ngoại xâm của Việt Nam.