TÔN THẤT THUYẾT – NGƯỜI PHÁT ĐỘNG PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG

Tôn Thất Thuyết sinh năm 1839, thuộc dòng họ hoàng tộc Nguyễn. Ông trưởng thành trong giai đoạn triều Nguyễn phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ thực dân Pháp. Sau khi Pháp mở rộng kiểm soát tại Nam Kỳ và tiến hành các cuộc tấn công ra Bắc Kỳ, triều đình Huế phải đối diện với nhiều lựa chọn khó khăn giữa tiếp tục kháng chiến và ký kết các hiệp ước với Pháp.

Tôn Thất Thuyết là người chủ trương chống Pháp bằng quân sự, không chấp nhận việc để triều đình hoàn toàn phụ thuộc vào chính quyền thực dân. Trong triều đình, ông có ảnh hưởng lớn và cùng những người có tư tưởng kháng chiến tìm cách củng cố lực lượng. Sau khi vua Tự Đức qua đời năm 1883, tình hình kế vị trở nên phức tạp, trong khi Pháp ngày càng can thiệp sâu vào công việc của triều Nguyễn.

Năm 1885, mâu thuẫn giữa phe chủ chiến trong triều đình và quân Pháp lên đến đỉnh điểm. Đêm 4 rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, lực lượng dưới sự chỉ huy của Tôn Thất Thuyết tấn công các vị trí quân Pháp tại Huế. Cuộc tấn công không thành công, quân Pháp phản công và chiếm được kinh thành. Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi rời khỏi Huế, tiến về vùng núi để tiếp tục kháng chiến.

Từ căn cứ ngoài kinh thành, Tôn Thất Thuyết nhân danh vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân đứng lên giúp vua chống Pháp. Chiếu Cần Vương trở thành lời hiệu triệu quan trọng, thúc đẩy nhiều cuộc khởi nghĩa tại các địa phương. Phong trào Cần Vương kéo dài nhiều năm, với những thủ lĩnh nổi bật như Phan Đình Phùng và nhiều sĩ phu yêu nước khác.

Tôn Thất Thuyết tiếp tục tổ chức lực lượng bảo vệ vua Hàm Nghi và tìm cách duy trì phong trào kháng chiến. Sau khi vua Hàm Nghi bị bắt năm 1888, ông rời Việt Nam sang Trung Quốc. Dù không còn trực tiếp chỉ huy phong trào trong nước, tên tuổi ông vẫn gắn với bước ngoặt quan trọng của phong trào chống Pháp cuối thế kỷ XIX.

Tôn Thất Thuyết là nhân vật có vai trò lớn trong việc chuyển tinh thần chống Pháp của một bộ phận triều đình thành phong trào kháng chiến rộng hơn. Dù cuộc tấn công tại Huế thất bại, Chiếu Cần Vương đã tạo động lực cho nhiều cuộc nổi dậy. Cuộc đời ông phản ánh sự lựa chọn đấu tranh vũ trang của những người không chấp nhận sự áp đặt của thực dân Pháp trong giai đoạn cuối triều Nguyễn.