Tôn Thất Thuyết – nhân vật quan trọng trong phong trào Cần Vương

Tôn Thất Thuyết (1839–1913) là một quan lại và nhân vật quân sự quan trọng của triều Nguyễn trong những năm cuối thế kỷ XIX. Ông được biết đến với vai trò lãnh đạo phe chủ chiến trong triều đình và là một trong những người tổ chức cuộc tấn công quân Pháp tại kinh thành Huế năm 1885, sự kiện mở đầu cho phong trào Cần Vương.

Tôn Thất Thuyết sinh năm 1839 trong hoàng tộc nhà Nguyễn. Ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng dưới các vua Tự Đức, Dục Đức, Hiệp Hòa và Hàm Nghi.

Trong những năm cuối triều Tự Đức, Việt Nam phải đối mặt với sức ép quân sự ngày càng lớn từ Pháp. Một số quan lại chủ trương thương lượng và nhượng bộ để duy trì sự tồn tại của triều đình, trong khi một nhóm khác cho rằng cần tiếp tục kháng chiến.

Tôn Thất Thuyết đứng về phía chủ chiến. Ông cùng một số quan lại và tướng lĩnh tìm cách củng cố lực lượng quân sự tại kinh đô Huế.

Sau khi vua Tự Đức qua đời năm 1883, triều đình trải qua nhiều biến động. Trong một thời gian ngắn, nhiều vua lần lượt lên ngôi và bị phế truất. Tôn Thất Thuyết trở thành một trong những người có ảnh hưởng lớn trong triều đình.

Năm 1885, quân Pháp và triều đình Huế xảy ra căng thẳng. Đêm 4 rạng sáng 5 tháng 7 năm 1885, lực lượng của Tôn Thất Thuyết tiến hành tấn công quân Pháp tại khu vực đồn Mang Cá và Tòa Khâm sứ ở Huế. Cuộc tấn công không thành công, khiến quân Pháp kiểm soát kinh thành.

Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi rời khỏi Huế và đưa nhà vua ra căn cứ ở Quảng Trị. Tại đây, Chiếu Cần Vương được ban bố, kêu gọi văn thân và nhân dân đứng lên chống Pháp.

Sau đó, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi đến vùng núi phía Tây để tiếp tục kháng chiến. Ông trở thành một trong những nhân vật lãnh đạo phong trào Cần Vương trong giai đoạn đầu.

Năm 1888, vua Hàm Nghi bị bắt và đưa đi lưu đày tại Algérie. Tôn Thất Thuyết tiếp tục hoạt động chống Pháp nhưng không thể duy trì một lực lượng lớn trong nước.

Cuối thế kỷ XIX, ông sang Trung Quốc và sống tại đó trong nhiều năm. Ông tiếp tục liên hệ với các phong trào yêu nước Việt Nam và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Tôn Thất Thuyết qua đời năm 1913 tại Long Châu, Trung Quốc.

Trong lịch sử Việt Nam, Tôn Thất Thuyết là nhân vật có vai trò đáng chú ý trong giai đoạn chuyển tiếp từ triều Nguyễn độc lập sang thời kỳ Pháp thiết lập quyền cai trị trên toàn Việt Nam. Các hoạt động của ông phản ánh sự lựa chọn của một bộ phận quan lại triều Nguyễn trước sức ép của chủ nghĩa thực dân.

Việc nghiên cứu Tôn Thất Thuyết cần đặt trong bối cảnh phức tạp của triều Nguyễn cuối thế kỷ XIX, khi các vấn đề về quân sự, ngoại giao, cải cách và chủ quyền quốc gia đan xen với nhau. Tên tuổi ông đặc biệt gắn với sự kiện Kinh thành Huế năm 1885 và sự ra đời của phong trào Cần Vương.