Tôn Thất Thuyết: Vị đại thần kiên trung phất cờ khởi xướng phong trào Cần Vương chống Pháp

Tôn Thất Thuyết sinh năm 1839, quê tại làng Phú Xuân, thành phố Huế ngày nay. Ông xuất thân trong một gia đình hoàng tộc tôn thất có truyền thống nhiều đời làm quan dưới triều nhà Nguyễn. Trải qua các triều vua Tự Đức, Dục Đức, Hiệp Hòa..., ông giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình và nổi tiếng là một vị quan cương trực, có tư tưởng canh tân, đặc biệt có lập trường chống Pháp đến cùng.

Sau khi vua Tự Đức qua đời, triều đình nhà Nguyễn rơi vào khủng hoảng sâu sắc trước sự can thiệp và chèn ép ngày càng thô bạo của thực dân Pháp. Tôn Thất Thuyết cùng Phụ chính đại thần Tường đã kiên quyết loại bỏ những tên tay sai, lập các vị vua có tinh thần yêu nước lên ngôi (như vua Hàm Nghi).

Đêm mùng 4, rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, nhận thấy không thể nhượng bộ trước âm mưu lật đổ và tiêu diệt của quân Pháp do tướng De Courcy chỉ huy, Tôn Thất Thuyết đã chủ động lãnh đạo phái chủ chiến bất ngờ tấn công đồn Mang Cá và tòa khâm sứ Pháp tại kinh thành Huế. Tuy nhiên, do chênh lệch lực lượng và trang ị vũ khí, cuộc tập kích không thành công.

Trước tình thế hiểm nghèo, Tôn Thất Thuyết đã dũng cảm dã ngoại, phò tá vua Hàm Nghi chạy ra căn cứ Tân Sở (Quảng Trị). Tại đây, thay mặt nhà vua, ông đã ban bản Hịch Cần Vương lịch sử, kêu gọi văn thân, sĩ phu và toàn thể nhân dân đứng lên giúp vua cứu nước.

Sau đó, ông sang Trung Quốc để tìm kiếm sự viện trợ và liên lạc với các phong trào kháng chiến trong nước nhưng bất thành, và qua đời tại Long Châu (Trung Quốc) vào năm 1913. Cuộc đời của Tôn Thất Thuyết là biểu tượng cho tinh thần bất khuất, ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc đến hơi thở cuối cùng trước họa ngoại xâm.