Tôn Thất Tùng với lời dặn "Người thầy thuốc phải có bàn tay khéo léo, nhưng quan trọng hơn là phải có trái tim biết rung động trước nỗi đau của người bệnh".
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Giáo sư Tôn Thất Tùng đã từ bỏ cuộc sống thành thị sung túc để lên chiến khu Việt Bắc, trực tiếp tham gia cứu chữa thương bệnh binh. Ông là người đã phẫu thuật cho rất nhiều chiến sĩ ngay tại mặt trận trong các chiến dịch lớn như Biên giới (1950) hay Điện Biên Phủ (1954).
Tôn Thất Tùng sinh ngày 10/5/1912 tại Thanh Hóa và lớn lên tại Huế, trong một gia đình thuộc dòng tộc hoàng phái nhà Nguyễn. Dù có xuất thân cao quý, ông không lựa chọn con đường làm quan mà quyết tâm theo đuổi nghề y với tâm nguyện cứu người.
Năm 1931, ông ra Hà Nội học tại Trường Y - Dược Tổng hợp (nay là Đại học Y Hà Nội). Đây là giai đoạn ông bắt đầu bộc lộ tư duy khoa học sắc bén và sự kiên trì hiếm thấy trong nghiên cứu thực nghiệm.
Sự nghiệp của Giáo sư Tôn Thất Tùng gắn liền với những thành tựu mang tính cách mạng trong ngành phẫu thuật gan và điều trị ung thư. Trước thập niên 1930, phẫu thuật gan là một "vùng cấm" của y học thế giới vì nguy cơ chảy máu ồ ạt dẫn đến tử vong. Trong suốt giai đoạn 1935 - 1939, bằng việc phẫu thuật trên hơn 200 xác người để nghiên cứu hệ thống mạch máu trong gan, ông đã tìm ra phương pháp thắt các mạch máu lại trước khi cắt gan. Phương pháp này giúp rút ngắn thời gian phẫu thuật từ vài tiếng đồng hồ xuống còn chỉ khoảng 4 đến 8 phút. Thế giới gọi đây là "Phương pháp cắt gan Tôn Thất Tùng". Sáng kiến này đã làm kinh ngạc giới y học quốc tế và giúp ông trở thành người đi tiên phong trong lĩnh vực phẫu thuật gan hiện đại.
Ông là người đầu tiên trên thế giới nghiên cứu và lên tiếng cảnh báo về tác hại kinh hoàng của chất độc hóa học Dioxin do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam. Những nghiên cứu của ông về sự ảnh hưởng của Dioxin tới cấu trúc di truyền và gây ung thư gan đã tạo cơ sở khoa học quan trọng cho cuộc đấu tranh đòi công lý của các nạn nhân chất độc da cam sau này.
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Giáo sư Tôn Thất Tùng đã từ bỏ cuộc sống thành thị sung túc để lên chiến khu Việt Bắc, trực tiếp tham gia cứu chữa thương bệnh binh. Ông là người đã phẫu thuật cho rất nhiều chiến sĩ ngay tại mặt trận trong các chiến dịch lớn như Biên giới (1950) hay Điện Biên Phủ (1954). Ông giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và là Giám đốc Bệnh viện Phủ Doãn (nay là Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức).
Giáo sư Tôn Thất Tùng là một người thầy nghiêm khắc nhưng hết lòng yêu thương học trò. Ông đã đào tạo ra hàng loạt các bác sĩ tài năng cho đất nước, trong đó có người con trai tài hoa của ông – Cố Giáo sư Tôn Thất Bách.
Ông luôn căn dặn học trò: "Người thầy thuốc phải có bàn tay khéo léo, nhưng quan trọng hơn là phải có trái tim biết rung động trước nỗi đau của người bệnh".
Với những cống hiến không mệt mỏi, ông đã nhận được nhiều danh hiệu và giải thưởng danh giá trong và ngoài nước: Danh hiệu Anh hùng Lao động (1962), Huân chương Hồ Chí Minh, Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Kỹ thuật (đợt 1), Thành viên Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris (Pháp) và nhiều viện hàn lâm khoa học quốc tế khác, Huy chương bạc Lannelongue (giải thưởng cao quý nhất của nền phẫu thuật Pháp).
Giáo sư Tôn Thất Tùng qua đời vào năm 1982, để lại sự tiếc thương vô hạn cho nhân dân và giới y học. Tên của ông hiện nay được đặt cho nhiều đường phố và các cơ sở y tế, giáo dục lớn tại Việt Nam.
Ông không chỉ để lại những trang sách chuyên môn giá trị mà còn để lại một bài học lớn về sự tự tôn dân tộc: Một người Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên dẫn đầu thế giới bằng trí tuệ và sự lao động nghiêm túc.
