Tổng bí thư đầu tiên của Đảng Cộng Sản Đông Dương

Trần Phú (1904 – 1931), người thanh niên trí thức xứ Nghệ với tâm hồn lộng gió ngàn hống và dòng sông La. Từ một giáo viên yêu nước của hội Phục Việt, ông đã băng qua những giới hạn của chủ nghĩa yêu nước thông thường để đến với ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Với tầm nhìn vượt thời đại, ông không chỉ là một nhà hoạt động mà còn là người đặt những viên gạch lý luận đầu tiên cho ngôi nhà cách mạng Việt Nam.

Trần Phú thuộc lớp lãnh đạo cách mạng tiền bối, là "thế hệ vàng" được tôi luyện trong bão táp của cao trào 1930 - 1931. Ông không chỉ là một chiến sĩ cộng sản đơn thuần, mà còn là một nhà lý luận xuất sắc – người đã hệ thống hóa con đường giải phóng dân tộc qua bản Luận cương Chính trị tháng 10/1930. Sự dấn thân của ông là minh chứng cho sự kết hợp hoàn hảo giữa trí thức và lý tưởng, giữa cái đầu lạnh của nhà khoa học chính trị và trái tim nóng của một người con yêu nước.

Cuộc đời của Trần Phú là một khúc tráng ca đầy bi tráng, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết trở nên mong manh trước lý tưởng cao đẹp: Giữa lúc đất nước còn chìm trong đêm tối nô lệ, Trần Phú đã khẳng định một chân lý bất biến: "Cách mạng Đông Dương là một bộ phận của cách mạng vô sản thế giới". Ông đã kết nối nỗi đau dân tộc với vận mệnh chung của nhân loại, mở ra con đường cứu nước đúng đắn nhất. Khi bị sa vào tay giặc, đối mặt với những ngón đòn tra tấn tàn khốc của thực dân Pháp tại bốt Catinat, Trần Phú vẫn giữ vững phong thái của một bậc đại trượng phu. Kẻ thù có thể bẻ gãy thân xác ông, nhưng không bao giờ chạm đến được linh hồn và niềm tin của ông. Trong những hơi thở cuối cùng tại nhà thương Chợ Quán vào một ngày tháng 9 năm 1931, ông không để lại lời than vãn hay dặn dò riêng tư cho bản thân. Lời trăng trối của ông là một lời hiệu triệu lay động hàng triệu trái tim:

"Hãy giữ vững chí khí chiến đấu!"

Lời nói ấy đã trở thành kim chỉ nam, là điểm tựa tinh thần vững chắc cho các chiến sĩ cộng sản sau này vượt qua sự tàn bạo của lao tù Côn Đảo hay Hỏa Lò.