Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng - Nhà văn hóa lớn, hết lòng vì sự phát triển của nền văn hóa Việt Nam

Mười ba năm công tác ở Tạp chí Cộng sản, tôi có 9 năm làm việc dưới quyền Nhà báo Nguyễn Phú Trọng, được ông chỉ bảo, uốn nắn nhiều điều, dù cũng chỉ học được ông rất ít.

Còn nhớ, vào khoảng cuối năm 1986, tôi vừa tốt nghiệp khoa Văn Đại học Tổng hợp Hà Nội, đang thử việc tại Trung tâm Thực nghiệm Giáo dục của GS Hồ Ngọc Đại, thì được thầy Nguyễn Hùng Vĩ nhắn vào gặp.

Vừa gặp tôi, thầy Vĩ hỏi luôn: "Em có muốn về Tạp chí Cộng sản không?". Tôi còn chưa hết ngạc nhiên vì cái tên Tạp chí Cộng sản quá lớn so với một sinh viên mới ra trường thì thầy nói tiếp: "Anh Nguyễn Phú Trọng trước cũng học khoa Văn mình, hiện là cán bộ lãnh đạo ở Tạp chí Cộng sản, được bọn mình mời vào dạy chuyên đề về báo chí cho sinh viên khoa Văn. Anh Trọng có nhờ mình tìm một sinh viên vừa tốt nghiệp giỏi để anh xem xét, đưa về Tạp chí làm, mình nghĩ ngay đến Thiên".

Lúc đó, tôi cũng đã nghĩ đến việc rời Trung tâm Thực nghiệm Giáo dục để tìm cơ hội khác vì thấy không hợp, nên nghe vậy không suy nghĩ nhiều mà nhanh chóng gật đầu.

Hôm sau, hai thầy trò đạp xe ra Tạp chí Cộng sản ở số 1 Nguyễn Thượng Hiền, vào phòng khách ngồi đợi. Lát sau, một người đàn ông tầm thước, tóc hoa râm, mặc chiếc áo bay Liên Xô, đeo kính trắng tươi cười bước vào. Đó là lần gặp đầu tiên của tôi với ông Nguyễn Phú Trọng. Không hiểu sao, vừa gặp ông, tôi lại chào ông bằng chú, dù tuổi ông hơn tôi không quá nhiều. Có thể vì mái tóc hoa râm, thái độ tiếp xúc điềm đạm, tạo cho người đối diện cảm giác gần gũi nhưng không suồng sã của ông.

Cuộc gặp hôm ấy khá ngắn gọn. Ông hỏi han tôi một số điều về hoàn cảnh gia đình, về việc học hành ở khoa Văn, những mong muốn, dự định tương lai, giới thiệu sơ qua cho tôi về Tạp chí Cộng sản và công việc ở đây, bảo tôi về suy nghĩ và tìm hiểu thêm.

Biết ông cũng vừa mới bắt đầu dạy chuyên đề báo chí ở khoa Văn, tôi xin phép được vào dự thính vì kiến thức về báo chí của tôi lúc đó là con số không, cả ông và thầy Vĩ đều vui vẻ đồng ý và khuyến khích tôi vào học.

Sau hôm đó, tôi rủ thêm Đặng Nam, bạn cùng lớp khoa Văn đang tập sự nghề báo ở chương trình Phát thanh Thanh thiếu niên của Trung ương Đoàn (nay là Cục trưởng Cục Trẻ em, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội) cùng vào học.

Tôi nhớ đó là chuyên đề báo chí ông Trọng giảng cho khóa 30 khoa Văn (khóa của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Kim Sơn và nhà báo, nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh, Chủ tịch, Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục hiện nay). Ở đây, tôi được học những khái niệm nhập môn cơ bản về báo chí: tin tức, phóng sự, điều tra, xã luận, chuyên luận, bình luận, cách thức tác nghiệp, xử lý tin bài... cùng với những nội dung về đường lối, chính sách về báo chí của Đảng và Nhà nước.

Sau mỗi buổi học, từ Thượng Đình, tôi thường đạp xe cùng ông Trọng về. Đường Hà Nội thời đó còn vắng nên hai chú cháu vừa đạp xe song song nói chuyện vui vẻ. Lúc đó, tôi hỏi ông: "Cô nhà chú công tác ở đâu ạ?", ông đáp: "Bà xã mình làm ở Công an quận Hai Bà Trưng", và mỉm cười nói thêm: "Nhà mình luôn nắm vững chuyên chính vô sản".

Sau đó, qua nhiều thủ tục, đầu năm 1987, tôi đã được nhận vào Tạp chí Cộng sản với công việc đầu tiên là biên tập viên ở Ban Thư ký. Nói biên tập viên cho oai chứ thực ra, công việc là đọc bông, soát lỗi, chữa morat.

Đó là công việc tôi làm trong 2 năm như một cách đào tạo cán bộ của Tạp chí Cộng sản (từ những công việc bếp núc sơ đẳng, đơn giản nhất của nghề báo) trước khi được chuyển sang ban chuyên môn. Tôi nhập tâm công việc này đến mức cho đến nay, nhắn tin điện thoại vẫn phải viết hoa viết thường, chấm phẩy đầy đủ, nếu không sẽ thấy khó chịu.

Khi đó, Tạp chí Cộng sản là cơ quan lý luận chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, ngang cấp bộ nhưng cả tòa soạn có chưa đến 60 người, và tất cả đều nghèo như nhau nên luôn có một không khí gia đình gắn kết, đầm ấm, chan hòa.

Những năm còn bao cấp (trước 1990), trong khuôn viên Tạp chí, giữa hai ngôi nhà cao tầng là một căn nhà cấp 4 - gọi là nhà câu lạc bộ - trong đó có một bàn bóng bàn cũ. Ban ngày, bàn bóng này được dựng lên cho mọi người để xe đạp. Chiều chiều, lại được lắp vào để mấy anh em, chú cháu chơi bóng bàn. Ông Trọng cũng thường tham gia chơi hoặc cổ vũ với mọi người.

Ngày Tết, để giúp anh chị em cải thiện đời sống, cơ quan từ đầu năm đã nhờ một cán bộ quê Nam Định về quê đặt nuôi một con lợn, gần Tết chở lên để nấu cho mọi người cùng được ăn xì xụp, ngon và vui không để đâu cho hết.

Thêm chuyện khác, hồi mới vào Tạp chí, nhập hộ khẩu là mối quan tâm hàng đầu của tôi, vì có hộ khẩu mới làm được sổ mua gạo. Một buổi sáng, gặp tôi ở dưới sân, ông Trọng đưa cho tôi một cuốn sổ màu xanh và nói: "Hộ khẩu của Thiên, cô Mận đã làm xong cho rồi này, cô gửi cho Thiên đây!". Tôi nhận cuốn sổ hộ khẩu từ tay ông mà lòng cảm động không nói nên lời.

Bà Ngô Thị Mận, phu nhân của ông là Trung tá công an, phụ trách đội hộ khẩu của Công an quận Hai Bà Trưng. Không chỉ tôi mà nhiều anh vào cơ quan trước tôi cũng được bà giúp đỡ giải quyết thủ tục hộ khẩu (một công việc hết sức khó khăn, rắc rối thời ấy) một cách thuận lợi, nhanh chóng.

Tạp chí Cộng sản có trụ sở khá đắc địa, hai mặt phố Nguyễn Thượng Hiền và Trần Bình Trọng, và có hai nhà tập thể lớn (thực ra là hai căn biệt thự cũ từ thời Pháp thuộc) cho các thế hệ cán bộ trước tôi ở là nhà 61 Nguyễn Du và 16 Nguyễn Thượng Hiền. Gia đình ông Trọng ở số 16 Nguyễn Thượng Hiền, trong căn phòng 20m2 ở tầng 3. Còn tầng 2 dưới nhà ông là gia đình của hai cán bộ lãnh đạo của Tạp chí, thuộc lớp đàn anh của ông Trọng là ông Nguyễn Trọng Thụ - Trưởng Ban Quốc tế và ông Vũ Xuân Kiều - Trưởng Ban Kinh tế.

Tôi và anh Hồ Bất Khuất lúc đó còn độc thân, được cơ quan bố trí một phòng tập thể ở tầng 1 trụ sở. Ngày chủ nhật, tôi vẫn thường sang 16 Nguyễn Thượng Hiền, lên nhà các cô chú chơi, thân tình, vui vẻ.

Tôi về Tạp chí Cộng sản năm 1987 là thời điểm sau Đại hội VI của Đảng, Tổng biên tập mới của Tạp chí là nhà lý luận, phê bình văn học Hà Xuân Trường, người cùng quê Hà Tĩnh với tôi, là Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, nguyên Trưởng Ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương. Ông Trường về thay ông Hồng Chương, một nhà báo kỳ cựu, đã chuyển sang làm Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam.

Ông Trọng từ Phó Trưởng Ban Xây dựng Đảng được đề bạt Trưởng Ban (1987), Phó Bí thư Đảng ủy cơ quan. Ngay thời điểm ấy, ông đã là một ngôi sao ở Tạp chí. Tất cả mọi người trong tòa soạn đều mặc nhiên coi ông là Tổng biên tập tương lai, không phải bàn cãi. Bên cạnh sự uyên bác, vững vàng về chuyên môn, ở ông luôn bộc lộ tố chất lãnh đạo.