TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN VĂN CỪ — THIÊN TÀI TRẺ TUỔI VÀ TẤM LÒNG "TỰ KIỂM THẢO" TRƯỚC VẬN MỆNH DÂN TỘC
Đồng chí Nguyễn Văn Cừ sinh năm 1912 trong một gia đình nhà nho nghèo mang dòng họ Nguyễn Trãi tại làng Phù Khê, xã Phù Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Mồ côi cha từ nhỏ, lớn lên trong cảnh đất nước lầm than, đồng chí sớm giác ngộ cách mạng và dấn thân vào con đường cứu nước khi mới vừa tròn 15 tuổi.
Năm 1928, đồng chí bị đuổi học vì tham gia phong trào bãi khóa và được kết nạp vào Nam Đồng thư xã, rồi sau đó trở thành một trong những đảng viên đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam. Bị thực dân Pháp bắt năm 1930 và đày ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo với án khổ sai chung thân, người thanh niên Phù Khê đã biến nhà tù thành trường học cách mạng. Sau khi được trả tự do nhờ phong trào Mặt trận Bình dân Pháp năm 1936, đồng chí lao vào hoạt động bí mật với sức làm việc phi thường, trực tiếp khôi phục Cơ quan Trung ương Đảng và chỉ đạo phong trào đấu tranh công khai đòi dân sinh, dân chủ.
Tháng 3-1938, tại Hội nghị Trung ương Đảng diễn ra ở Hóc Môn (Gia Định), khi mới tròn 26 tuổi, Nguyễn Văn Cừ đã được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng — Tổng Bí thư trẻ tuổi nhất trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
Giữa lúc phong trào cách mạng đang lên cao nhưng cũng bộc lộ không ít tư tưởng lệch lạc, mất đoàn kết trong nội bộ, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã viết nên tác phẩm kinh điển "Tự kiểm thảo" (xuất bản tháng 7-1939). Với tư duy lý luận sắc bén và tinh thần dũng cảm vô song, đồng chí thẳng thắn chỉ ra những sai lầm, khuyết điểm của cán bộ, đảng viên, khẳng định việc công khai nhận lỗi trước nhân dân không làm giảm uy tín của Đảng mà càng làm cho Đảng thêm vững mạnh. Tác phẩm đã trở thành ngọn đuốc soi đường cho công tác xây dựng Đảng về mặt tư tưởng và tổ chức.
Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, nhận diện chính xác thời cơ lịch sử, tháng 11-1939, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã chủ trì Hội nghị Trung ương 6 tại Bà Điểm (Hóc Môn). Tại đây, đồng chí đưa ra quyết định mang tính chiến lược: Chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, thành lập Mặt trận Thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương. Đây chính là bước ngoặt quyết định tạo tiền đề cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Ngày 18-1-1940, đồng chí bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Dù trải qua những trận đòn tra tấn dã man "thập tử nhất sinh" của kẻ thù, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ vẫn giữ vững khí tiết kiên trung, không khai báo một lời. Rạng sáng ngày 28-8-1941, thực dân Pháp đưa đồng chí cùng nhiều nhà lãnh đạo kiệt xuất khác ra bắn tại bắn điểm Hóc Môn (Gia Định). Đồng chí ngã xuống khi tuổi đời mới tròn 29 — độ tuổi đẹp nhất của đời người.
Dù hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã sống một cuộc đời trọn vẹn và rực rỡ, để lại cho Đảng và dân tộc Việt Nam một di sản lý luận vô giá cùng tấm gương sáng ngời về trí tuệ, bản lĩnh và lòng dũng cảm cách mạng.
