Tống Duy Tân
Danh sĩ, lãnh tụ xuất sắc của phong trào Cần Vương tại Thanh Hóa. Ông là người chỉ huy cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh, nổi tiếng với tinh thần thà chết không chịu đầu hàng thực dân Pháp.
Tống Duy Tân – Khí tiết thanh cao của bậc sĩ phu yêu nước
Khi triều đình nhà Nguyễn nhu nhược ký kết các hiệp ước đầu hàng, vẫn có những bậc trí thức không chịu khoanh tay nhìn giang sơn rơi vào tay giặc. Tống Duy Tân, vị Tiến sĩ nho học với tâm thế "vị quốc vong thân", đã chọn con đường cầm súng để bảo vệ cương thổ.
Từ bậc khoa bảng đến thủ lĩnh nghĩa quân
Tống Duy Tân đỗ Tiến sĩ năm 1875 và từng giữ chức Thanh tra mỏ đồng kiêm Chánh sứ sơn phòng Thanh Hóa. Tuy nhiên, khi vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương, ông đã từ bỏ quan trường, trở về quê nhà chiêu mộ nghĩa binh. Cùng với các cộng sự như Cao Điển, ông đã xây dựng căn cứ Hùng Lĩnh (vùng núi rừng phía Tây Thanh Hóa) thành một trung tâm kháng chiến bền bỉ.
Nghĩa quân Hùng Lĩnh dưới sự chỉ huy của ông đã vận dụng linh hoạt lối đánh du kích, dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở để gây tổn thất lớn cho quân Pháp trong nhiều năm (1886 - 1892). Dù vũ khí thô sơ, nhưng với lòng yêu nước và sự ủng hộ của nhân dân, ông đã khiến thực dân Pháp phải huy động nhiều lực lượng sừng sỏ nhất để vây quét.
Khí tiết trước họng súng quân thù
Do sự phản bội của kẻ xấu, Tống Duy Tân bị giặc bắt vào tháng 9 năm 1892. Thực dân Pháp biết ông là người có uy tín lớn nên đã tìm mọi cách dụ dỗ, dùng danh lợi và chức tước để mua chuộc, hòng dùng ông để dẹp loạn các phong trào khác.
Tuy nhiên, trước những lời đường mật và cả những đòn tra tấn dã man, Tống Duy Tân vẫn giữ thái độ ung dung, kiên định. Ông thẳng thừng từ chối sự hợp tác và để lại câu nói nổi tiếng thể hiện ý chí sắt đá của một bậc trượng phu: "Nghĩa lữ bấy lâu lo giúp nước/ Đầu xanh đâu có tiếc cho thân".
Ngày 5 tháng 10 năm Nhâm Thìn (1892), thực dân Pháp đã hành quyết ông tại Thanh Hóa. Sự ra đi của ông là một mất mát lớn cho phong trào yêu nước lúc bấy giờ nhưng đã kịp gieo mầm cho những phong trào đấu tranh về sau.
Di sản và lòng tôn kính
Tống Duy Tân không chỉ là một nhà quân sự mà còn là một tấm gương về nhân cách đạo đức. Ông mất đi nhưng tinh thần Hùng Lĩnh vẫn sống mãi trong lòng người dân xứ Thanh. Hiện nay, tên của ông được đặt cho nhiều trường học và con đường sầm uất tại Hà Nội, Thanh Hóa và nhiều thành phố lớn khác, như một lời nhắc nhở về một thời oanh liệt của các bậc tiền nhân.
