Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái: Người đặt nền móng xây dựng Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam
Đại tướng Hoàng Văn Thái (1915–1986) là một trong những vị tướng tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của quân đội. Ông là người được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao trọng trách tổ chức xây dựng cơ quan tham mưu chiến lược của quân đội trong những ngày đầu nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới thành lập. Ngày 7/9/1945, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ cho đồng chí Hoàng Văn Thái thành lập cơ quan tham mưu quân đội, đồng thời chỉ định ông làm Tham mưu trưởng và yêu cầu xây dựng Bộ Tổng Tham mưu để giúp Trung ương Đảng, Chính phủ lãnh đạo, chỉ huy các lực lượng vũ trang, bảo vệ thành quả của Cách mạng Tháng Tám. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhưng cũng vô cùng khó khăn, bởi khi đó cơ quan tham mưu chưa có tổ chức, cơ sở vật chất, phương tiện và đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm chuyên môn.
Khi nhận nhiệm vụ, chính đồng chí Hoàng Văn Thái cũng thừa nhận rằng bản thân chưa có nhiều hiểu biết về công tác tham mưu và chưa từng tổ chức, điều hành một cơ quan tham mưu chiến lược. Tuy nhiên, với tinh thần cầu thị, ý chí quyết tâm và phương châm “vừa làm việc vừa học”, ông từng bước nghiên cứu, tìm hiểu kinh nghiệm tổ chức cơ quan tham mưu trong và ngoài nước, đồng thời tranh thủ ý kiến của các cán bộ có kinh nghiệm, trong đó có Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ngay trong ngày 7/9/1945, ông đã triệu tập cuộc họp gồm những cán bộ đầu tiên để quán triệt chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, xác định những nhiệm vụ trước mắt và từng bước xây dựng cơ quan. Những cán bộ này chính là những “viên gạch đầu tiên” đặt nền móng cho cơ quan tham mưu của Quân đội nhân dân Việt Nam sau này.
Bằng sự năng động, quyết đoán và khả năng tổ chức, Hoàng Văn Thái đã từng bước định hình cơ cấu của cơ quan tham mưu. Sau quá trình nghiên cứu và tổ chức thực hiện, cơ quan tham mưu bước đầu được hình thành với các bộ phận quan trọng như Tác chiến - Đồ bản, Tình báo, Thông tin liên lạc và Văn phòng. Chỉ trong một thời gian ngắn, đến khoảng giữa tháng 10/1945, cơ cấu tổ chức cơ bản đã hình thành, các bộ phận được phân công nhiệm vụ và từng bước xây dựng mối quan hệ phối hợp trong công tác. Đồng chí Hoàng Văn Thái không chỉ tổ chức bộ máy mà còn trực tiếp làm việc với từng bộ phận, nắm tình hình, hướng dẫn phương pháp làm việc và yêu cầu cán bộ phải xây dựng kế hoạch cụ thể, biết xác định trọng tâm, trọng điểm, đặt thời hạn hoàn thành, báo cáo và kiểm tra công việc. Phong cách làm việc sâu sát, tỉ mỉ và khoa học của ông đã góp phần tạo nền nếp cho hoạt động của Bộ Tổng Tham mưu ngay từ những ngày đầu.
Trong quá trình xây dựng Bộ Tổng Tham mưu, công tác tác chiến và nắm tình hình địch được Hoàng Văn Thái đặc biệt quan tâm. Trong điều kiện phương tiện thông tin còn thiếu thốn, việc thu thập thông tin về tình hình chiến sự và hoạt động của đối phương gặp rất nhiều khó khăn. Ông đã chỉ đạo các bộ phận tích cực thu thập, nghiên cứu tình hình, xây dựng hệ thống bản đồ và từng bước nâng cao khả năng tham mưu chiến lược. Công tác tình báo cũng được chú trọng nhằm nắm chắc âm mưu, thủ đoạn của đối phương, đặc biệt tại các khu vực biên giới, tuyến giao thông và những địa bàn trọng điểm. Những hoạt động này giúp cơ quan tham mưu có cơ sở để đề xuất các phương án đối phó phù hợp, góp phần bảo vệ chính quyền cách mạng còn non trẻ và giữ vững thành quả của Cách mạng Tháng Tám.
Một đóng góp quan trọng khác của Hoàng Văn Thái là xây dựng hệ thống thông tin liên lạc quân sự. Trong những ngày đầu thành lập, việc liên lạc giữa Trung ương với các chiến khu và đơn vị còn rất khó khăn. Dưới sự chỉ đạo của ông, Phòng Thông tin liên lạc đã từng bước xây dựng mạng vô tuyến điện, điện báo và hệ thống truyền đạt công văn; đồng thời nghiên cứu, sử dụng các phương tiện mật mã nhằm bảo đảm thông tin được bí mật và thông suốt. Đến cuối tháng 9/1945, một số chiến khu và tỉnh trọng điểm đã có thể liên lạc với Trung ương bằng vô tuyến điện; đến ngày 1/10/1945, hệ thống liên lạc vô tuyến với Nam Bộ, Khu 5 và các chiến khu 1, 2, 3 đã được triển khai. Đây là thành quả có ý nghĩa rất lớn trong điều kiện đất nước vừa giành được độc lập, phải đối mặt với nhiều thế lực chống phá và nguy cơ chiến tranh ngày càng rõ rệt.
Hoàng Văn Thái cũng đặc biệt quan tâm đến xây dựng lực lượng vũ trang và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tham mưu. Ông chỉ đạo cử cán bộ xuống các đơn vị, địa phương để nắm tình hình về quân số, vũ khí, trang bị và tổ chức, từ đó có cơ sở tham mưu cho cấp trên trong xây dựng lực lượng, tổ chức biên chế, trang bị và huấn luyện. Đồng thời, ông yêu cầu thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ, hội báo, cập nhật tin tức, tổng hợp tình hình và rút kinh nghiệm. Những hoạt động này góp phần giúp đội ngũ cán bộ từng bước nâng cao trình độ chuyên môn, từ chỗ chưa có kinh nghiệm trở thành những cán bộ có khả năng đảm nhiệm công tác tham mưu trong toàn quân. Nhờ đó, cơ quan tham mưu không chỉ được xây dựng về tổ chức mà còn từng bước hình thành đội ngũ cán bộ có năng lực và nền nếp công tác.
Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, Hoàng Văn Thái còn rất coi trọng công tác Đảng, công tác chính trị và xây dựng đoàn kết nội bộ. Trong những ngày đầu thành lập, số lượng đảng viên trong cơ quan còn rất ít, nhưng ông cùng các đồng chí trong tổ đảng đã chú trọng giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng, củng cố đoàn kết và nâng cao tinh thần trách nhiệm của cán bộ, nhân viên, chiến sĩ. Đồng chí quan tâm đến công tác phát triển Đảng, công tác dân vận, đồng thời chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho những người làm việc trong cơ quan. Chính sự kết hợp giữa xây dựng tổ chức, nâng cao chuyên môn và chăm lo công tác chính trị đã tạo nên một tập thể đoàn kết, có ý chí và quyết tâm cao, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong hoàn cảnh đất nước đứng trước những thử thách đặc biệt nghiêm trọng.
Đến năm 1948, dưới sự chỉ đạo và tổ chức của Hoàng Văn Thái, Bộ Tổng Tham mưu và ngành Tham mưu toàn quân đã có bước phát triển rõ rệt. Từ một cơ quan gần như bắt đầu từ con số không, sau hơn hai năm xây dựng, hệ thống cơ quan tham mưu các cấp đã từng bước hình thành, từ Bộ Tổng Tham mưu đến các phòng tham mưu khu và ban tham mưu trung đoàn. Cơ quan tham mưu đã có khả năng tham gia chỉ đạo xây dựng lực lượng, tuyển quân, tổ chức biên chế, huấn luyện, trang bị và cấp dưỡng. Đồng thời, Bộ Tổng Tham mưu thực hiện nhiều nhiệm vụ cấp bách như thống nhất chỉ huy lực lượng vũ trang, tổ chức bộ đội Nam tiến, phối hợp cùng quân và dân miền Nam chống thực dân Pháp, bảo vệ chính quyền cách mạng và chuẩn bị mọi mặt cho cuộc kháng chiến lâu dài.
Nhìn lại quá trình xây dựng Bộ Tổng Tham mưu trong những năm đầu, có thể thấy vai trò của Hoàng Văn Thái mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ những điều kiện hết sức thiếu thốn về con người, cơ sở vật chất và kinh nghiệm, ông đã cùng các cán bộ đầu tiên từng bước xây dựng một cơ quan tham mưu chiến lược có tổ chức, có phương pháp và có khả năng thực hiện những nhiệm vụ ngày càng lớn. Những nền móng được đặt ra trong thời kỳ đầu đã góp phần tạo nên truyền thống của Bộ Tổng Tham mưu và ngành Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam trong suốt quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành sau này.
Hoàng Văn Thái là hình ảnh tiêu biểu của một vị tướng có bản lĩnh, năng lực tổ chức và tinh thần trách nhiệm cao đối với sự nghiệp cách mạng. Từ một người chưa có nhiều kinh nghiệm về công tác tham mưu, ông đã không ngừng học hỏi, nghiên cứu và trực tiếp tổ chức thực hiện để xây dựng nên cơ quan tham mưu chiến lược đầu tiên của quân đội. Những đóng góp của ông không chỉ thể hiện ở việc xây dựng tổ chức mà còn ở phương pháp làm việc khoa học, sâu sát, tinh thần đoàn kết và ý thức đào tạo đội ngũ cán bộ. Với những cống hiến quan trọng đó, Hoàng Văn Thái được ghi nhớ là Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên, người đặt những viên gạch nền móng cho Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, góp phần quan trọng vào những thắng lợi vẻ vang của quân đội và dân tộc trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
