Tổng thống Dương Văn Minh (Đại tướng Dương Văn Minh)
Người tiếp quản chức vụ Tổng thống VNCH vào ngày 28/4/1975 và là người đã đọc lời tuyên bố đầu hàng vô điều kiện vào trưa ngày 30/4/1975.
Dương Văn Minh (1916 – 2001), còn được biết đến với danh xưng "Minh Lớn", là một đại tướng quân đội và chính trị gia cao cấp của chính quyền Việt Nam Cộng hòa (VNCH). Ông đi vào lịch sử với vai trò đặc biệt: vị Tổng thống cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa, người đã đưa ra quyết định chấp nhận đầu hàng vô điều kiện vào ngày 30/4/1975 để tránh một cuộc đổ máu vô ích tại Sài Gòn.
Dưới đây là tóm tắt những cột mốc lớn trong cuộc đời của ông:
1. Sự nghiệp quân sự và Vụ lật đổ Ngô Đình Diệm (1963)
Thăng tiến nhanh chóng: Xuất thân trong một gia đình công chức tại Mỹ Tho, ông gia nhập quân đội Pháp rồi chuyển sang Quân đội Quốc gia Việt Nam. Nhờ vóc dáng cao lớn vượt trội (gần 1m83) nên ông được gọi là "Minh Lớn" để phân biệt với tướng Trần Văn Minh ("Minh Nhỏ").
Đảo chính năm 1963: Tháng 11/1963, do bất mãn với chính sách của gia đình Tổng thống Ngô Đình Diệm, Đại tướng Dương Văn Minh đã đứng đầu Hội đồng Quân nhân Cách mạng, chủ trì cuộc đảo chính lật đổ và dẫn đến cái chết của anh em ông Diệm - ông Nhu. Ông trở thành người đứng đầu nhà nước nhưng chỉ giữ quyền lực được vài tháng trước khi bị tướng Nguyễn Khánh thực hiện cuộc "chỉnh lý" truất quyền.
2. Nhà chính trị thuộc "Lực lượng thứ ba"
Sau khi bị gạt ra khỏi chính trường và phải sống lưu vong một thời gian, ông trở lại Sài Gòn và đứng đầu xu hướng chính trị gọi là "Lực lượng thứ ba" — một lực lượng có lập trường trung lập, chủ trương hòa giải, hòa hợp dân tộc, không nghiêng hẳn về phe thân Mỹ (như Nguyễn Văn Thiệu) cũng không thuộc Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.
Em trai của ông, Dương Văn Nhựt (tức Ba Nhựt), là một đại tá trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Mối liên hệ gia đình này cùng quan điểm hòa giải khiến ông trở thành nhân vật được nhiều bên kỳ vọng có thể đối thoại với phía Cách mạng khi chiến tranh đi vào hồi kết.
3. Ba ngày làm Tổng thống và Quyết định lịch sử (30/4/1975)
Nhậm chức giữa khủng hoảng: Ngày 28/4/1975, khi quân giải phóng đã áp sát cửa ngõ Sài Gòn và Tổng thống Trần Văn Hương từ nhiệm, ông Dương Văn Minh chính thức nhận chức Tổng thống VNCH với hy vọng muộn màng là dùng tiếng nói trung lập để đàm phán một thỏa hiệp ngừng bắn.
Tuyên bố đầu hàng: Trưa ngày 30/4/1975, khi các xe tăng của Quân đoàn 2 tiến thẳng vào Dinh Độc Lập, hiểu rõ tình thế không thể đảo ngược và để bảo vệ Sài Gòn khỏi sự tàn phá của bom đạn, Tổng thống Dương Văn Minh đã chấp nhận yêu cầu của các sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ông được áp giải sang Đài phát thanh Sài Gòn và đọc lời tuyên bố: "Tôi - Đại tướng Dương Văn Minh, Tổng thống chính quyền Sài Gòn, kêu gọi Quân lực Việt Nam Cộng hòa hạ vũ khí đầu hàng không điều kiện Quân giải phóng miền Nam Việt Nam...".
4. Cuộc sống sau năm 1975
Khác với nhiều quan chức cấp cao khác của chế độ cũ, ông Dương Văn Minh không bị đưa đi học tập cải tạo hay bị tịch thu tài sản. Ông sống bình lặng tại biệt thự của mình ở TP. Hồ Chí Minh, dành thời gian chăm sóc cây cảnh và nuôi chim.
Năm 1983, ông được chính phủ Việt Nam cho phép sang Pháp định cư để đoàn tụ gia đình và chữa bệnh. Những năm cuối đời ông chuyển sang California (Mỹ) sống cùng con gái và qua đời tại đây vào năm 2001, thọ 85 tuổi.
Quyết định buông vũ khí của ông vào trưa ngày 30/4/1975 được các nhà sử học sau này ghi nhận là một hành động thức thời và thực tế, góp phần giữ cho thành phố Sài Gòn được nguyên vẹn, tránh được một trận chiến khốc liệt cuối cùng.
