TỔNG TIẾN CÔNG VÀ NỔI DẬY TẾT MẬU THÂN 1968

Thời gian:
Đợt đầu bắt đầu từ cuối tháng 1/1968, đúng dịp Tết Nguyên đán; các đợt tiếp theo diễn ra trong năm 1968.

Không gian:
Toàn miền Nam Việt Nam, đặc biệt là các đô thị và căn cứ quân sự lớn.

Vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp:
Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, tham gia hoạch định và chỉ đạo ở cấp chiến lược.

1. Vì sao chọn Tết?

Tết Nguyên đán năm 1968 là thời điểm đặc biệt.

Theo thông lệ, dịp Tết thường có các hoạt động nghỉ ngơi, thăm hỏi và giảm cường độ chiến sự.

Chính yếu tố đó tạo ra một điều kiện bất ngờ.

Phía Việt Nam quyết định tiến hành một cuộc tiến công trên quy mô lớn vào đúng thời điểm Tết.

Mục tiêu không đơn giản là chiếm giữ một vài thành phố.

Ý đồ lớn hơn là:

• Đánh vào các trung tâm chính trị và quân sự quan trọng.

Đây là một quyết định có mức độ mạo hiểm rất cao.

2. Một kế hoạch được chuẩn bị trong bí mật

Để tiến hành một cuộc tiến công đồng loạt trên toàn miền Nam, lực lượng tiến công phải chuẩn bị trong thời gian dài.

Quân đội, vũ khí và đạn dược được đưa về gần các mục tiêu.

Lực lượng biệt động và cơ sở tại các đô thị chuẩn bị trước.

Các đơn vị chủ lực bí mật cơ động.

Tại nhiều nơi, vũ khí được cất giấu trong các cơ sở bí mật.

Mục tiêu là đến thời điểm thích hợp, nhiều hướng sẽ đồng loạt nổ súng.

Điểm đặc biệt của kế hoạch là quy mô và tính đồng loạt.

Đối phương sẽ không chỉ phải đối phó với một chiến trường.

Họ sẽ phải đối phó với nhiều chiến trường cùng lúc.

3. Đêm giao thừa – chiến trường bất ngờ bùng nổ

Đêm 30 rạng sáng 31/1/1968, nhiều thành phố và căn cứ ở miền Nam đồng loạt bị tiến công.

Tiếng súng xuất hiện tại nhiều nơi.

Từ những khu vực ngoại vi đến các đô thị lớn.

Từ căn cứ quân sự đến các cơ quan chính quyền.

Các lực lượng tiến công tìm cách đột nhập vào những mục tiêu quan trọng.

Một trong những mục tiêu nổi tiếng nhất là Sài Gòn.

4. Sài Gòn – cuộc chiến ngay trong đô thị

Sài Gòn là trung tâm chính trị quan trọng nhất của miền Nam.

Các lực lượng biệt động tìm cách đánh vào nhiều mục tiêu.

Trong đó có:

• Dinh Độc Lập;

Một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của Tết Mậu Thân là cuộc đột kích vào Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Sài Gòn.

Một nhóm biệt động tìm cách đột nhập khu vực đại sứ quán.

Họ đã phá được một phần vòng bảo vệ và tiến vào khuôn viên.

Tin tức này nhanh chóng trở thành một cú sốc đối với dư luận Mỹ.

Bởi Đại sứ quán Hoa Kỳ vốn được xem là một trong những địa điểm được bảo vệ nghiêm ngặt nhất.

5. Nhưng tình hình nhanh chóng thay đổi

Cuộc tiến công tạo ra yếu tố bất ngờ ban đầu.

Tuy nhiên, lực lượng Mỹ và Việt Nam Cộng hòa nhanh chóng tổ chức phản công.

Các đơn vị quân đội được điều động đến những khu vực bị tấn công.

Pháo binh và không quân được sử dụng.

Giao tranh diễn ra ngay giữa các khu dân cư.

Các lực lượng tiến công tại nhiều nơi không thể giữ được mục tiêu lâu dài.

Một số đơn vị bị bao vây.

Một số phải rút ra vùng ven đô.

Nhiều đơn vị chịu thương vong rất lớn.

6. Huế – trận chiến kéo dài và khốc liệt

Nếu Sài Gòn là biểu tượng về mặt chính trị, thì Huế lại trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất của Tết Mậu Thân.

Lực lượng tiến công chiếm được phần lớn thành phố trong thời gian đầu.

Quân Mỹ và Việt Nam Cộng hòa sau đó tổ chức phản công.

Nhưng Huế không phải là một trận đánh dễ dàng.

Thành phố có nhiều công trình kiên cố, đường phố hẹp và khu dân cư dày đặc.

Các lực lượng phải chiến đấu từng khu vực.

Từng con đường.

Từng khu nhà.

Từng vị trí phòng thủ.

7. Trận chiến trong Thành Nội

Khu vực Kinh thành Huế trở thành một chiến trường đặc biệt.

Lực lượng tiến công tổ chức phòng thủ trong thành.

Quân Mỹ và Việt Nam Cộng hòa từng bước tiến vào.

Do đặc điểm kiến trúc và địa hình đô thị, việc sử dụng hỏa lực phải được cân nhắc.

Trận chiến kéo dài nhiều tuần.

Cuối cùng, quân Mỹ và Việt Nam Cộng hòa giành lại quyền kiểm soát thành phố.

Huế trở thành một trong những biểu tượng đau thương nhất của Tết Mậu Thân vì mức độ tàn phá và số lượng người thiệt mạng rất lớn.

8. Những trận đánh ở các đô thị khác

Không chỉ Sài Gòn và Huế.

Tết Mậu Thân diễn ra tại rất nhiều địa phương.

Có giao tranh ở:

Đà Nẵng.

Quy Nhơn.

Nha Trang.

Kon Tum.

Pleiku.

Buôn Ma Thuột.

Mỹ Tho.

Cần Thơ.

Và nhiều thành phố, thị xã khác.

Điều này khiến quân Mỹ và Việt Nam Cộng hòa phải phân tán lực lượng để đối phó.

Cuộc chiến vốn tập trung ở nhiều khu vực nông thôn nay lan mạnh vào các đô thị.

9. Tổn thất rất lớn

Sau khi yếu tố bất ngờ qua đi, quân Mỹ và Việt Nam Cộng hòa sử dụng ưu thế về hỏa lực và lực lượng để phản công.

Các lực lượng tiến công bị tổn thất rất nặng.

Nhiều đơn vị phải rút khỏi các đô thị.

Một số khu vực trở thành chiến trường bị tàn phá nghiêm trọng.

Về mặt quân sự, Tết Mậu Thân 1968 không tạo ra một cuộc nổi dậy rộng khắp và lâu dài như kỳ vọng ban đầu, cũng không dẫn tới việc các thành phố lớn được giữ lâu dài.

Đây là điểm cần nói rõ để tránh biến câu chuyện lịch sử thành một chiều.

10. Vậy tại sao Tết Mậu Thân vẫn được xem là một bước ngoặt?

Đây mới là điều đặc biệt.

Trước năm 1968, chính quyền Mỹ từng nhiều lần nhấn mạnh rằng chiến tranh đang có tiến triển theo hướng có lợi cho Mỹ.

Nhưng khi hình ảnh giao tranh xuất hiện ngay tại Sài Gòn, thậm chí trong khuôn viên Đại sứ quán Mỹ, nhận thức của công chúng Mỹ bắt đầu thay đổi.

Một câu hỏi lớn xuất hiện:

Nếu chiến tranh đang đi đến thắng lợi, tại sao lực lượng đối phương vẫn có thể đồng loạt tấn công trên khắp miền Nam?

Đây trở thành một cú sốc lớn về tâm lý và chính trị.

11. Truyền hình đã thay đổi cách người Mỹ nhìn về cuộc chiến

Tết Mậu Thân diễn ra trong thời đại truyền hình phát triển mạnh.

Những hình ảnh từ chiến trường được đưa vào phòng khách của hàng triệu gia đình Mỹ.

Người dân Mỹ nhìn thấy:

• đường phố Sài Gòn đầy khói lửa;

Chiến tranh Việt Nam từ một cuộc chiến ở một đất nước xa xôi trở thành một vấn đề hiện diện hàng ngày trong đời sống chính trị Mỹ.

12. Tác động đến chính sách của Tổng thống Johnson

Tác động chính trị của Tết Mậu Thân rất lớn.

Tổng thống Mỹ Lyndon B. Johnson phải đối mặt với sức ép ngày càng tăng trong nước.

Ngày 31/3/1968, Johnson có bài phát biểu quan trọng.

Ông tuyên bố hạn chế việc ném bom miền Bắc và nói rằng ông sẽ không tìm kiếm việc tái tranh cử trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1968.

Sau đó, Mỹ và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bắt đầu các cuộc đàm phán tại Paris.

Vì vậy, Tết Mậu Thân dù gây tổn thất rất lớn cho lực lượng tiến công về quân sự, lại tạo ra tác động chiến lược và chính trị sâu rộng.

13. Vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Đây là điểm anh đặc biệt quan tâm.

Trong Tết Mậu Thân 1968, Võ Nguyên Giáp không phải là người trực tiếp đứng trên một trận địa ở Sài Gòn hay Huế để chỉ huy từng đơn vị.

Ông giữ vai trò ở cấp chiến lược, với cương vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bí thư Quân ủy Trung ương.

Việc chỉ huy tại chiến trường miền Nam được thực hiện thông qua hệ thống chỉ huy quân sự của Trung ương và các chiến trường.

Do đó, nếu kể câu chuyện về Đại tướng, nên viết:

Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một trong những nhà lãnh đạo quân sự cấp cao tham gia hoạch định và chỉ đạo chiến lược của cuộc kháng chiến, nhưng Tết Mậu Thân 1968 không nên được mô tả là một trận đánh do ông trực tiếp chỉ huy ngoài chiến trường.

Điều này khác với Điện Biên Phủ 1954, nơi ông trực tiếp giữ chức Chỉ huy trưởng Mặt trận.

14. Kết quả và ý nghĩa

Tết Mậu Thân 1968 có hai mặt cần nhìn nhận đồng thời.

Về quân sự

Lực lượng tiến công chịu tổn thất rất lớn.

Nhiều mục tiêu không được giữ lâu dài.

Cuộc nổi dậy tại các đô thị không phát triển thành một cuộc nổi dậy rộng khắp như dự kiến.

Về chiến lược và chính trị

Cuộc tiến công gây ra một cú sốc lớn đối với nước Mỹ.

Nó làm thay đổi nhận thức của công chúng Mỹ về triển vọng chiến tranh.

Tạo áp lực chính trị đối với chính quyền Johnson.

Góp phần thúc đẩy quá trình đàm phán tại Paris.

Vì vậy, Tết Mậu Thân thường được đánh giá là một thất bại lớn về quân sự trước mắt nhưng có tác động chiến lược – chính trị rất quan trọng đối với cuộc chiến tranh.

15. Một câu chuyện lịch sử rất đáng nhớ

Tết Mậu Thân 1968 cho thấy chiến tranh không chỉ được quyết định bằng việc ai chiếm được một thành phố hay một cứ điểm.

Có những trận đánh mà kết quả trên chiến trường và tác động chính trị không hoàn toàn giống nhau.

Trên chiến trường, lực lượng tiến công chịu tổn thất nặng.

Nhưng về mặt tâm lý và chính trị, cuộc tiến công đã làm lung lay niềm tin của một bộ phận lớn công chúng Mỹ vào khả năng giành chiến thắng nhanh chóng.

Và từ đó, chiến tranh bước sang một giai đoạn mới.