Tống Văn Trân - Nhà giáo cách mạng dạy nghề và dạy người từ đất Nam Định đến Côn Đảo

Tống Văn Trân sinh năm 1905 tại làng Tân Cầu, tổng Cát Đằng, huyện Phong Doanh, nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Từ thuở học trò, ông đã hướng về các phong trào đấu tranh của học sinh, tham gia vận động để tang cụ Phan Chu Trinh và đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu.

Sau khi tốt nghiệp Cao đẳng sư phạm Hà Nội, ông bắt đầu sự nghiệp dạy học tại Nam Định. Năm 1926, ông trở thành một trong những thành viên nòng cốt đầu tiên của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội. Vốn am hiểu võ thuật, ông vừa truyền bá tư tưởng cách mạng, vừa dạy võ cho học trò; nhiều người trong số ấy về sau trở thành hạt nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cuối năm 1929, thực dân Pháp bắt giam ông ở nhà lao Nam Định rồi chuyển ra Hỏa Lò (Hà Nội). Ngày 15 tháng 1 năm 1930, ông cùng các đồng chí bị đưa ra xét xử và bị tuyên án tử hình. Nhờ sức ép từ các cuộc biểu tình đòi trả tự do cho người yêu nước, nhà cầm quyền buộc phải giảm án, ông được đổi thành án tù chung thân và bị đày ra Côn Đảo.

Tại Côn Đảo, ông cùng nhiều đảng viên sát cánh xây dựng chi bộ Đảng trong nhà tù, duy trì sinh hoạt Đảng, tổ chức học tập lý luận và văn hóa cho tù chính trị. Trong những năm tháng bị giam cầm, ông sáng tác thơ thể hiện khí tiết cách mạng, với những câu nhắn nhủ rằng thân mình dù chịu thiệt thòi vẫn nguyện làm tấm gương chiến đấu cho đời sau.

Năm 1934, theo sự phân công của Chi bộ, ông cùng một số đồng chí vượt ngục thành công và trở về đất liền hoạt động. Ông được giao phụ trách các tỉnh miền Đông Nam Bộ, sau đó giữ vai trò Xứ ủy viên Nam Kỳ, phụ trách Sài Gòn - Gia Định.

Năm 1935, trong một chuyến công tác tại Sài Gòn, Tống Văn Trân bị thực dân Pháp mai phục bắt giữ. Ông bị tra tấn dã man và sát hại tại Bốt Catinat, khi đang giữ cương vị Xứ ủy viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, hưởng dương 30 tuổi.

Cuộc đời ngắn ngủi của Tống Văn Trân là minh chứng cho lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần hy sinh vì lý tưởng. Với thế hệ đoàn viên, thanh niên hôm nay, hình ảnh người thầy vừa dạy chữ, dạy nghĩa khí, vừa dấn thân vì độc lập dân tộc là bài học sâu sắc về trách nhiệm đối với quê hương và đất nước.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Tống Văn Trân" (https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91ng_V%C4%83n_Tr%C3%A2n), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.