Tống Xuân Quân – Từ con tàu bốc cháy đến lá cờ trên bãi đá Len Đao

Rạng sáng 14/3/1988, giữa biển Trường Sa, hai lá cờ đỏ sao vàng được những người lính tàu HQ-605 cắm xuống bãi đá Len Đao.

Mặt trời chưa lên cao. Phần lớn bãi đá vẫn chìm dưới mặt nước. Những người lính không có công sự vững chắc để ẩn nấp, nhưng những lá cờ đã hiện diện, khẳng định nơi đây là một phần lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc.

Trong số những người có mặt trên tàu HQ-605 ngày ấy có Trung úy Tống Xuân Quân, Thuyền phó Chính trị của tàu.

Trước đó, Tống Xuân Quân là Trợ lý Thanh niên Hải đội 1, Lữ đoàn 125 Hải quân. Khi tình hình ở quần đảo Trường Sa trở nên căng thẳng, ông được cấp trên điều động tăng cường xuống tàu HQ-605. Con tàu do Đại úy Nguyễn Lệnh Sơn làm Thuyền trưởng.

Nhiệm vụ đến với họ trước Tết Nguyên đán Mậu Thìn. Thay vì trở về sum họp cùng gia đình, cán bộ, chiến sĩ lên đường ra Cam Ranh rồi cơ động đến vùng biển Trường Sa.

Ở nơi biển xa, người lính hải quân phải đối mặt với những thử thách mà người trên đất liền khó hình dung hết. Sóng lớn làm con tàu chao nghiêng, nước ngọt phải sử dụng tiết kiệm và mọi sinh hoạt đều diễn ra trong một không gian chật hẹp. Nhưng phía trước họ còn là một nhiệm vụ lớn hơn: bảo vệ sự hiện diện của Việt Nam tại các bãi đá thuộc quần đảo Trường Sa.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại đảo Đá Đông, tàu HQ-605 nhận lệnh cơ động đến Len Đao để chốt giữ. Con tàu chở theo cán bộ, chiến sĩ cùng trang thiết bị cần thiết để triển khai lực lượng trên bãi đá.

Sáng sớm 14/3, chỉ huy tàu cho hạ xuồng. Những người lính mang hai lá cờ Tổ quốc tiến vào Len Đao và cắm cờ trên bãi đá. Công việc phải hoàn thành thật nhanh, trước khi thủy triều thay đổi và tình hình trở nên nguy hiểm hơn.

Khoảng hơn 8 giờ, từ hướng Gạc Ma, một tàu hộ vệ tên lửa của đối phương tiến về phía Len Đao.

Không lâu sau, tiếng pháo nổ vang mặt biển.

Những loạt đạn đầu tiên bắn thẳng vào cabin và mạn tàu HQ-605. Đây vốn là tàu vận tải, không được thiết kế để đối đầu với một tàu chiến có hỏa lực mạnh. Những phát đạn pháo nhanh chóng làm nhiều bộ phận của tàu hư hỏng và bốc cháy.

Khói đen cuộn lên từ thân tàu. Lửa lan rất nhanh giữa những khoang chứa nhiều vật liệu dễ cháy. Cán bộ, chiến sĩ HQ-605 lập tức tìm cách dập lửa và cứu chữa con tàu. Nhưng trước những hư hỏng quá nặng, mọi nỗ lực đều không thể ngăn ngọn lửa tiếp tục lan rộng.

Người bị thương xuất hiện trên boong. Một số chiến sĩ rơi xuống biển. Con tàu mất dần khả năng hoạt động và có nguy cơ chìm.

Thuyền trưởng Nguyễn Lệnh Sơn buộc phải ra lệnh cho cán bộ, chiến sĩ rời tàu, bơi vào Len Đao. Mệnh lệnh này không có nghĩa là rút khỏi vị trí. Trái lại, họ phải vào bãi đá để bảo toàn lực lượng, cứu chữa người bị thương và tiếp tục bảo vệ Len Đao.

Tống Xuân Quân cùng đồng đội lao xuống biển.

Nước biển buổi sáng lạnh buốt. Khói và dầu loang phủ trên mặt nước. Phía sau họ, HQ-605 vẫn bốc cháy; phía trước là bãi san hô sắc nhọn, phần lớn chìm dưới làn nước. Mỗi người vừa phải tự giữ mình nổi, vừa tìm kiếm những đồng đội đang bị thương hoặc kiệt sức.

Chính trị viên Khổng Ngọc Quang cùng chiến sĩ Vũ Văn Nga thay nhau lặn xuống, buộc xuồng vào đá san hô để giữ phương tiện cứu sinh. Tống Xuân Quân bơi từ phía con tàu vào và báo rằng còn nhiều người bị thương đang trôi trên biển, một số phải kết lại thành bè để chờ cứu.

Không ai có thể chỉ lo cho sự an toàn của riêng mình.

Những người còn đủ sức lập tức dùng xuồng quay ra. Họ tìm kiếm giữa khói, sóng và những mảnh vỡ của con tàu. Người bị thương được kéo lên xuồng; người kiệt sức được đồng đội giữ cho khỏi chìm. Cuộc tìm kiếm kéo dài gần hai giờ mới tập hợp được gần đủ quân số.

Trên bãi Len Đao không có bệnh xá, cũng không có điều kiện cứu chữa đầy đủ. Các chiến sĩ sử dụng những vật dụng còn lại để băng bó vết thương, cầm máu và chăm sóc lẫn nhau. Những trường hợp nặng sau đó được tổ chức chuyển về đảo Sinh Tồn.

Giữa công việc cứu người, họ vẫn không quên nhiệm vụ giữ bãi đá.

Hai lá cờ đã được cắm từ sáng trở thành điểm tựa tinh thần của những người vừa mất tàu. HQ-605 có thể bị bắn cháy, nhưng lực lượng Việt Nam vẫn còn trên Len Đao. Những người lính tiếp tục bám bãi, bảo vệ cờ và khẳng định sự hiện diện của Tổ quốc.

Tống Xuân Quân khi ấy là một cán bộ chính trị. Trong thời khắc hiểm nghèo, nhiệm vụ của ông không chỉ là chiến đấu hay cứu người. Ông còn phải giữ vững tinh thần đồng đội, giúp mọi người vượt qua cú sốc khi con tàu—ngôi nhà giữa biển của họ—đang cháy và chìm ngay trước mắt.

Cùng thời điểm ấy, tại Gạc Ma và Cô Lin, các tàu HQ-604 và HQ-505 cũng bị tiến công. Sáu mươi tư cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền tại khu vực Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao.

Tàu HQ-604 chìm tại Gạc Ma. HQ-505 bị bắn cháy nhưng được Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ cho lao lên bãi Cô Lin, trở thành một cột mốc chủ quyền. Tại Len Đao, HQ-605 bị hư hỏng nặng và sau đó chìm xuống biển, nhưng các cán bộ, chiến sĩ đã vào bãi đá, giữ vững vị trí.

Sau sự kiện năm 1988, Tống Xuân Quân tiếp tục phục vụ trong Hải quân nhân dân Việt Nam. Ông trải qua nhiều vị trí công tác và sau này trở thành Đại tá, Chính ủy Lữ đoàn 162 thuộc Vùng 4 Hải quân—một đơn vị tàu chiến đấu mặt nước hiện đại.

Từ một Trung úy phải rời con tàu đang cháy ở Len Đao, ông trở thành người cán bộ lãnh đạo, góp phần xây dựng những thế hệ thủy thủ có khả năng làm chủ các tàu chiến và trang thiết bị mới. Những trải nghiệm năm 1988 giúp ông càng thấu hiểu rằng vũ khí hiện đại rất quan trọng, nhưng yếu tố quyết định vẫn là bản lĩnh, kỷ luật và ý chí của con người.

Nhiều năm sau, khi kể lại sự kiện Len Đao, Đại tá Tống Xuân Quân không đặt mình ở vị trí trung tâm. Ông luôn nhắc đến tập thể tàu HQ-605: những người đã cắm cờ, dập lửa, cứu thương, bơi vào bãi đá và quay xuồng ra tìm đồng đội.

Câu chuyện của họ cho thấy giữ chủ quyền không chỉ được thể hiện trong một trận đánh. Đó còn là việc không rời bỏ đồng đội giữa biển, không buông lá cờ khi con tàu đã mất và tiếp tục hiện diện trên bãi đá dù trước mắt chỉ có sóng, khói lửa cùng những mảnh san hô sắc lạnh.

Ngày nay, Len Đao vẫn là một phần của quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Mỗi lá cờ tung bay trên bãi đá ấy đều gợi nhớ buổi sáng 14/3/1988—khi Tống Xuân Quân cùng những người lính HQ-605 bước ra khỏi con tàu bốc cháy, hướng về lá cờ Tổ quốc và quyết định ở lại.