TOUNEH HÀN ĐĂNG – CÁNH CHIM ĐẦU ĐÀN GIỮA ĐẠI NGÀN ĐƠN DƯƠNG

TOUNEH HÀN ĐĂNG – CÁNH CHIM ĐẦU ĐÀN GIỮA ĐẠI NGÀN ĐƠN DƯƠNG

Touneh Hàn Đăng là một nhân sĩ, già làng yêu nước người dân tộc Churu, có uy tín lớn tại vùng Tu Tra - Đạ Ròn. Ông là biểu tượng rực rỡ của tinh thần đại đoàn kết dân tộc và là người đặt nền móng cho phong trào kháng chiến của đồng bào các dân tộc thiểu số Nam Tây Nguyên.

Mỗi khi tháng Tám mùa thu gõ cửa, trong lòng mỗi người dân đất Việt lại trào dâng một niềm xúc động thiêng liêng về những ngày lịch sử năm 1945. Khi làn sóng cách mạng cuồn cuộn đổ về khắp các đô thị, đồng bằng, thì giữa đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ, ngọn lửa yêu nước cũng đã bùng cháy mạnh mẽ trong lòng đồng bào các dân tộc thiểu số. Nơi vùng đất D'Ran - Đơn Dương (Lâm Đồng) năm ấy, lịch sử đã khắc ghi tên tuổi của một nhân sĩ, một người con ưu tú của dòng tộc Churu: Cụ Touneh Hàn Đăng — người đã trở thành “cánh chim đầu đàn”, dẫn dắt buôn làng đi theo ánh sáng của tự do và độc lập.

 Sinh năm 1880 tại buôn Diom (nay thuộc huyện Đơn Dương), ông Touneh Hàn Đăng lớn lên trong một gia tộc danh giá của người Churu. Với học thức cao, lòng thương dân và đức độ vẹn toàn, ông từng giữ những chức vụ quan trọng trong bộ máy phong kiến thời bấy giờ, trở thành một Già làng có uy tín tuyệt đối, có tiếng nói mang tính quyết định đối với đồng bào các dân tộc Churu, K'Ho vùng Tu Tra, Đạ Ròn. Thế nhưng, dẫu ở địa vị cao sang, trái tim người sĩ quan binh lính ấy chưa bao giờ nguôi ngoai nỗi trăn trở trước cảnh nước mất nhà tan, lầm than của đồng bào dưới ách đô hộ.

Bước ngoặt lịch sử đến vào mùa thu năm 1945. Khi tiếng vang của Mặt trận Việt Minh truyền đến vùng đất Nam Tây Nguyên, cụ Touneh Hàn Đăng bằng tầm nhìn mẫn tiệp của mình đã nhận ra con đường chính nghĩa. Không một chút đắn đo, ông đã dùng uy tín lớn lao của mình để kêu gọi, vận động binh lính địa phương và đông đảo bà con vùng Tu Tra - Đạ Ròn đồng loạt nổi dậy, đập tan ách thống trị của phát xít Nhật và chính quyền tay sai, giành lấy chính quyền về tay nhân dân.

Sự kiện cuối tháng 8 năm 1945, khi Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời quận D'Ran được thành lập, cụ Touneh Hàn Đăng chính thức được bầu làm Ủy viên Dân tộc đầu tiên. Trong cơ cấu chính quyền non trẻ ngày ấy, bên cạnh những người đồng chí như Nguyễn Ngự, Đoàn Cung, Lê Văn Dụ... hình ảnh cụ Già làng Churu Touneh Hàn Đăng đứng trong hàng ngũ lãnh đạo chính là biểu tượng rực rỡ nhất cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Sự lựa chọn đi theo cách mạng của ông không chỉ mang lại thắng lợi cho quận D'Ran năm ấy, mà còn đặt viên gạch nền móng vững chắc, nhen nhóm ngọn lửa kháng chiến bền bỉ cho đồng bào Nam Tây Nguyên suốt hai cuộc trường chinh chống Pháp và chống Mỹ sau này.

Chiến tranh lùi xa, cụ Touneh Hàn Đăng trở về sống giữa lòng buôn làng Diom thân thương. Những năm tháng cuối đời, vào năm 1962, ông đón nhận đức tin Công giáo với tên thánh René Touneh Hàn Đăng. Một lần nữa, bằng uy tín và cái tâm trong sáng của mình, ông đã trở thành chiếc cầu nối dẫn dắt bà con 5 buôn làng xung quanh cùng hướng về nẻo thiện. Cụ qua đời, để lại một di sản tinh thần vô giá và một dòng tộc Touneh hiển hách với những người con, người cháu học rộng tài cao, tiếp tục cống hiến cho sự phát triển và bảo tồn văn hóa của địa phương.

Hơn bấy nhiêu năm đã trôi qua, hình bóng của người sĩ quan, vị Ủy viên dân tộc yêu nước Touneh Hàn Đăng đã hòa vào đất mẹ Đơn Dương. Thế nhưng, câu chuyện về người Già làng Churu từ bỏ nhung lụa để đi theo tiếng gọi của Tổ quốc vào mùa thu năm ấy vẫn mãi là một khúc ca đẹp trong "thời hoa lửa". Tên tuổi của ông sẽ còn được nhắc nhớ, như một biểu tượng của lòng yêu nước, của tinh thần đại đoàn kết, tỏa sáng mãi giữa ngàn khơi cao nguyên Lâm Đồng.