TRÁCH NHIỆM DẪN ĐƯỜNG CHO NHỮNG NĂM ĐÔI MƯƠI

Tuổi trẻ thường đi rất nhanh, nhưng những gì tuổi trẻ để lại có thể theo một người rất lâu. Với tôi, Lê Văn Tí, sinh năm 1984, những năm từ 2004 đến 2006 là quãng thời gian như vậy. Tôi bước vào quân ngũ với vai trò Trung đội trưởng. Từ ngày ấy, cuộc sống của tôi thay đổi bởi những điều rất căn bản: phải đúng giờ hơn, phải biết tự lo hơn, phải sống trong một tập thể có nguyên tắc chung và phải hiểu rằng không phải điều gì cũng có thể làm theo ý mình. Mỗi ngày là một lần học cách thu bớt sự tùy hứng, thêm vào đó sự tự giác và trách nhiệm. Có những lúc mệt, có những lúc nhớ nhà, nhưng chính những lúc ấy tôi hiểu nề nếp không thể thay đổi theo tâm trạng. Qua từng năm, tôi dần nhận ra quân ngũ không chỉ rèn một người biết chấp hành, mà còn rèn một người biết tự quản mình. Điều đó sau này trở thành một phần rất quý trong cách tôi làm việc, giữ lời và đối xử với những người xung quanh.

Tôi nhập ngũ trong thời bình. Không còn bối cảnh chiến tranh như các thế hệ đi trước, nhưng đời sống quân ngũ vẫn có những yêu cầu rất rõ về kỷ luật, tinh thần tập thể, sự tự giác và trách nhiệm. Chính những điều ấy khiến quãng thời gian khoác áo lính trở thành một trường học đặc biệt của tuổi trẻ. Trong bối cảnh ấy, điều tôi cảm nhận rõ nhất là tuổi trẻ không thể chỉ sống bằng sự hăng hái nhất thời. Mỗi giai đoạn đều có những yêu cầu riêng, nhưng người lính ở thời nào cũng cần sự tự giác và lòng bền bỉ. Có việc hôm nay chưa tốt thì ngày mai sửa; có điều chưa quen thì tiếp tục rèn. Chính sự lặp lại của những việc bình thường khiến nếp sống dần chắc lại. Tôi hiểu hoàn cảnh có thể thay đổi, nhưng những giá trị như kỷ luật, chữ tín, trách nhiệm và tình nghĩa thì không nên thay đổi theo sự thuận tiện. Một người biết thích nghi không phải là người bỏ hết những gì cũ, mà là người biết điều gì cần đổi và điều gì cần giữ. Quân ngũ giúp tôi có được một điểm tựa như thế: dù đứng ở hoàn cảnh nào, mình vẫn phải biết tự quản, biết làm trọn phần của mình và biết giữ sự ngay ngắn trong cách sống.

Rời mái nhà để bước vào quân ngũ luôn là một thay đổi lớn, dù mỗi người lên đường ở một độ tuổi khác nhau. Những điều quen thuộc trước đó - một bữa cơm, tiếng người thân, những công việc hằng ngày - khi còn ở bên thường ít được nghĩ đến, nhưng lúc đi xa lại trở thành khoảng ấm rất rõ trong lòng. Tôi mang theo nỗi nhớ ấy, nhưng cũng dần hiểu nhớ nhà không có nghĩa là chỉ nhìn về phía sau. Nó còn là một lời nhắc phải sống tốt ở nơi mình đang đứng, phải biết tự chăm lo và biết trưởng thành để người thân yên tâm. Quân ngũ khiến tôi sớm nhận ra rằng tình cảm gia đình không chỉ thể hiện ở việc mình thương nhớ, mà còn ở cách mình biết giữ mình. Mỗi ngày sống nghiêm túc, mỗi việc làm đến nơi đến chốn, mỗi lần vượt qua sự lười biếng hay tùy tiện đều là một cách để mình bớt phụ lòng những người đang mong chờ. Đi xa vì thế không làm mái nhà mờ đi; ngược lại, càng xa càng hiểu giá trị của một nơi để trở về và của những người luôn dành cho mình sự tin tưởng.

Khi giữ cương vị Trung đội trưởng, tôi hiểu trách nhiệm không còn dừng ở việc bản thân làm đúng phần mình. Trước một tập thể, cách mình nói, cách mình làm và cả thái độ của mình trong những lúc khó đều có thể ảnh hưởng đến anh em. Muốn người khác nghiêm túc, trước hết bản thân không thể tùy tiện. Muốn mọi người giữ nề nếp, mình phải là người biết tôn trọng nề nếp. Muốn anh em tin, lời nói phải có việc làm đi cùng. Chính vì vậy, trách nhiệm của người Trung đội trưởng khiến tôi phải tự rèn nhiều hơn, không phải để tỏ ra hơn người mà để xứng đáng với niềm tin được giao. Tôi cũng học cách lắng nghe. Trong một trung đội, mỗi người một tính cách, một hoàn cảnh. Có lúc cần nhắc thẳng, có lúc cần bình tĩnh để hiểu nguyên nhân. Tôi dần nhận ra nghiêm khắc chỉ có ý nghĩa khi đi cùng sự công bằng và tôn trọng. Người đứng trước không phải để đứng cao hơn, mà để nhận thêm một phần trách nhiệm về mình. Bài học ấy theo tôi rất lâu, bởi trong cuộc sống, ở đâu có trách nhiệm với người khác, ở đó càng cần sự gương mẫu và điềm tĩnh.

Những năm quân ngũ cũng cho tôi hiểu sâu hơn về hai tiếng đồng đội. Những người trước đó hoàn toàn xa lạ, mỗi người một mái nhà, một nơi lớn lên, một tính cách, rồi gặp nhau và sống trong cùng một nề nếp. Ban đầu chỉ là những cái tên, những khuôn mặt mới, nhưng thời gian khiến khoảng cách dần ngắn lại. Người ta hiểu nhau từ những điều nhỏ: cách một người giữ lời, cách họ chia sẻ khi người bên cạnh mệt, cách mọi người cùng cố gắng trong những ngày không thật thuận lợi. Tình đồng đội không nhất thiết phải được tạo nên từ một sự kiện lớn. Nhiều khi chỉ một câu hỏi thăm, một lần nhường nhau, một lời động viên đúng lúc đã đủ làm người khác ấm lòng. Sống giữa tập thể, tôi cũng học cách bớt cái tôi. Không phải ai cũng nghĩ giống mình và không phải lúc nào mình cũng đúng. Biết lắng nghe, biết nhường một lời, biết nhìn người khác bằng sự tôn trọng giúp những khác biệt không trở thành khoảng cách. Những bài học ấy sau này vẫn rất cần trong gia đình và công việc, bởi muốn đi cùng nhau lâu dài, con người phải biết giữ tình nghĩa bên cạnh nguyên tắc.

Điều quân ngũ rèn rõ nhất trong tôi có lẽ là sự bền lòng. Ngày đầu của một chặng mới thường có nhiều háo hức, nhưng không ai có thể sống mãi bằng cảm xúc của ngày đầu. Sẽ có những ngày mọi việc trở nên quen, có lúc mệt, có khi tinh thần chùng xuống. Chính lúc ấy, trách nhiệm mới thật sự được thử thách. Tôi dần hiểu bền bỉ không phải là chưa từng muốn nghỉ, mà là sau những lúc mỏi vẫn biết trở lại với phần việc của mình. Có thể bước chậm hơn một chút nhưng không bỏ dở. Có việc chưa tốt thì sửa, chưa quen thì học. Sự kiên trì ấy không ồn ào, nhưng chính nó làm con người chắc hơn. Về sau, tôi thấy rất nhiều việc trong đời cũng giống như vậy. Gia đình cần sự chăm lo lâu dài, công việc cần sự đều đặn, lời hứa cần được giữ bằng thời gian. Một phút quyết tâm có thể giúp bắt đầu, nhưng chỉ sự bền lòng mới giúp đi đến cùng. Những năm quân ngũ đã cho tôi hiểu bài học ấy từ rất sớm.

Cùng với sự bền lòng, tôi ngày càng coi trọng chữ tín. Sống trong tập thể đủ lâu, người ta không cần nghe một người nói nhiều vẫn có thể biết người ấy có đáng tin hay không. Việc đã nhận có làm đến nơi đến chốn không, lời đã nói có cố giữ không, khi có thiếu sót có biết nhận và sửa không - chính những điều ấy tạo nên niềm tin. Tôi tập cho mình không hứa quá dễ dàng. Nhưng một khi đã nói thì phải nhớ, đã nhận thì phải cố làm. Tôi hiểu niềm tin không được xây trong một ngày, mà được góp lại từ rất nhiều lần sống nhất quán. Hôm nay nghiêm túc, ngày mai vẫn nghiêm túc; hôm nay không né trách nhiệm, lần sau cũng vậy. Sau này bước ra đời thường, tôi càng thấy chữ tín là một tài sản quý. Nó không nhìn thấy được, nhưng quyết định rất nhiều cách người khác dành niềm tin cho mình. Quân ngũ giúp tôi hiểu điều đó bằng những trải nghiệm hằng ngày, và bài học ấy theo tôi lâu hơn cả quãng thời gian khoác áo lính.

Khi rời quân ngũ vào 2006, tôi trở về với cuộc sống đời thường, nhưng những gì đã được rèn thì không thể cùng lúc bỏ lại phía sau. Tôi không còn sống trong nhịp sinh hoạt của đơn vị, không còn mang trách nhiệm của một Trung đội trưởng trong hàng ngũ, nhưng kỷ luật, sự tự giác và cách nhìn về trách nhiệm vẫn tiếp tục đi cùng. Tôi thấy mình biết sắp xếp công việc hơn, biết kiên nhẫn hơn trước những việc khó và biết rằng muốn người khác tin thì trước hết mình phải sống đáng tin. Ngày trở về vì thế không phải là đường ranh xóa đi quãng đời quân ngũ, mà chỉ là lúc những bài học ấy bước sang một môi trường khác. Trong gia đình, mình phải biết gánh phần việc của mình; trong công việc, phải biết làm đến nơi đến chốn; trong quan hệ với mọi người, phải biết giữ trước sau. Những điều ấy đều có bóng dáng của nếp lính. Càng sống lâu, tôi càng thấy quãng quân ngũ có giá trị không chỉ ở những gì đã trải qua lúc ấy, mà ở những gì nó giúp mình giữ được nhiều năm sau.

Bây giờ nhìn lại, tôi hiểu quãng đời từ 2004 đến 2006 không chỉ là những mốc thời gian trong lý lịch của Lê Văn Tí. Đó là một phần tuổi trẻ đã dạy tôi sống có khuôn phép mà không khô cứng, biết bền lòng mà không cần phô trương, biết quý tình đồng đội và quý mái nhà hơn sau những ngày xa cách. Có những bài học khi còn trẻ mình chỉ làm theo, đến nhiều năm sau mới hiểu hết giá trị. Với tôi, điều còn lại sâu nhất là nếp tự giác và lòng tôn trọng trách nhiệm. Những năm tháng ấy đã đi qua, nhưng mỗi khi mình vẫn còn biết giữ lời, làm việc cho trọn, biết đứng lại để nghe người khác và biết không buông xuôi khi gặp khó, tôi thấy người lính năm xưa vẫn còn ở đâu đó trong cách sống của mình. Bởi vậy, "Trách nhiệm dẫn đường cho những năm đôi mươi" không chỉ là một tên gọi cho ký ức, mà còn là cách tôi nhớ về quãng thời gian đã giúp mình trưởng thành.