Trái tim cho Tổ quốc và khát vọng mang tên Hòa bình
Chuyện về ông Lân “thành cổ”
Ở khối 4, phường Vinh Phú, Nghệ An, không ai là không biết ông Phạm Hồng Lân. Bà con lối xóm gọi ông bằng cái tên trìu mến: ông Lân “thành cổ”. Ông Lân sinh năm 1935, ở tuổi đôi mươi đã tham gia vào đơn vị vận chuyển lương thực, khí tài trên đường Trường Sơn, đến năm 1967 thì ra chiến trường Quảng Trị.
“Trong cuộc đời binh nghiệp, tôi nhớ sâu sắc nhất là 81 ngày đêm tham gia chỉ huy Tiểu đoàn 8 chốt giữ Thành cổ Quảng Trị” - Đại tá Phạm Hồng Lân kể.
Rồi ông kể: “Hè năm 1972, tỉnh Quảng Trị được giải phóng, đến giữa tháng 6, Tiểu đoàn 8 nhận lệnh tổ chức lực lượng chiến đấu bảo vệ thị xã Quảng Trị. Ban chỉ huy Tiểu đoàn lúc đó có Cao Xuân Khuông, Phạm Hồng Lân, Lê Văn Vũ, Mai Xuân Chính. Ngay sau đó, Đảng ủy hạ quyết tâm, tổ chức hội nghị quân chính quán triệt nhiệm vụ. Tiểu đoàn kêu gọi cán bộ, chiến sĩ: Được giao nhiệm vụ chốt giữ Thành cổ là một vinh dự to lớn, nhưng vô cùng ác liệt. Tiểu đoàn quyết tâm chiến đấu đến cùng, không phụ lòng đồng bào Quảng Trị - mảnh đất đã từng chịu nhiều đau thương mất mát. Tiểu đoàn 8 là đơn vị đầu tiên chiếm lĩnh vị trí chiến đấu ở thị xã Quảng Trị”.
Cuối tháng 6, địch bắt đầu tấn công vào thị xã Quảng Trị. Từ ngày 28.6 đến ngày 16.9, cuộc chiến đấu giữa ta và địch diễn ra vô cùng ác liệt. Có ngày chúng bắn vào Thành cổ - diện tích chưa đầy 3km2 - trên 5.000 quả đạn pháo, 40-60 lần máy bay các loại vừa phun chất độc hóa học, vừa thả bom sát thương, bom khoan, bom hơi để phá sập tường thành, hầm hào, công sự bộ đội ta.
Đến giữa tháng 9.1972, Tiểu đoàn 8 - đơn vị cuối cùng - được lệnh rút khỏi Thành cổ. Trong 81 ngày đêm chốt giữ, Tiểu đoàn 8 đã đánh 209 trận lớn nhỏ. Trong đó có 35 trận phản kích, 48 trận tập kích, 126 trận bằng hỏa lực súng cối, B40, B41 và DKZ, tiêu diệt và làm bị thương 2.014 tên địch. Tiểu đoàn cũng chịu thương vong rất lớn. Khi mới vào chốt giữ thị xã Quảng Trị chỉ có 360 cán bộ, chiến sĩ, trong quá trình chiến đấu được bổ sung quân nhiều lần nên quân số lên tới 970 đồng chí, nhưng khi rút ra chỉ còn 50 người.
Trong 81 ngày đêm ấy, cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn ăn lương khô, gạo sống, uống nước lã để chiến đấu. Hiếm hoi lắm mới dùng bình tông đun được ít nước sôi cho đồng đội bị thương uống. Sau này Tiểu đoàn 8 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bản thân đại tá Phạm Hồng Lân trở thành thương binh với tỉ lệ thương tật 63%. Ông được trao Huân chương Độc lập hạng Ba, danh hiệu Đơn vị Anh hùng, 4 Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Chiến sĩ thi đua…
Để không ai bị lãng quên
Đại tá Phạm Hồng Lân kể, trong những ngày tháng Tám, gần đến ngày Quốc khánh, ông lại lặng lẽ mở tủ gỗ, lấy ra cuốn sổ đã sờn gáy, giấy ố vàng. Đó là “bản lưu ký ức” - ghi tên từng đồng đội đã ngã xuống, từng đêm trắng trong giao thông hào, từng lần thoát chết trong gang tấc.
Trong những ngày hè năm 1972, tiểu đoàn của ông bị bao vây bởi một trung đoàn địch, pháo hạm từ biển, xe tăng, máy bay trút bom như mưa. Quanh ông là khói lửa và đồng đội ngã xuống không kịp trăn trối. Nhưng chưa ai lùi bước. Khẩu hiệu duy nhất khi ấy: “Tim còn đập thì Thành cổ không thể mất!”.
Mỗi người ngã xuống, ông đều ghi tên vào sổ - để không ai bị lãng quên. Có người mới mười chín, đôi mươi; có người viết thư cho mẹ mà chưa kịp gửi; có người chưa kịp nắm tay người thương. Họ nằm lại bên sông Thạch Hãn, hóa thân vào màu xanh cỏ cây Quảng Trị.
Sau chiến tranh, người sống trở về nhưng không ai nguyên vẹn. Có người mất một phần thân thể, có người mang vết thương lòng vĩnh viễn.
… Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm…
Mỗi lần nghe những câu thơ của Lê Bá Dương, ông Lân bảo: “Tổ quốc là nơi người ta sẵn sàng chết, không cần ai biết tên. Và nơi người còn sống phải sống tử tế, để người đã khuất không hy sinh vô ích”.
Năm nay - năm kỷ niệm 80 năm Quốc khánh - ông lại dành những nén nhang cho đồng đội và cầu mong bình yên cho những người đang sống, mong hòa bình mãi trên đất nước này.
