“Trái tim thôi thúc mình cầm súng”

Mới đây, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đã nhận được những lá thư kỷ vật của Đại tá Khương Thế Hưng, nguyên Chính trị viên Tiểu đoàn 48, Thị đội Quảng Ngãi - nhân vật M. trong cuốn nhật ký của nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Đó là những lá thư ông gửi cho hai người bạn: Đạo diễn Thanh Tuyền, Đội phó kiêm chỉ đạo nghệ thuật đội văn công Quảng Ngãi và Nghệ sĩ Thanh Bình, Đạo diễn kịch nói. Thư viết giữa lúc cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc bước vào giai đoạn ác liệt, nhưng vẫn thấy ở Khương Thế Hưng một tâm hồn nghệ sĩ.

Lá thư gửi cho hai bạn ở đoàn Văn công được Khương Thế Hưng viết vào tháng 7-1965, bức thư có đoạn: “Bây giờ thì mình xa T và TH, hai đứa em thân thương của mình, nhưng chẳng có gì ngăn cản đến trách nhiệm của mình đối với hai em. Mình là người cộng sản. Mình cũng chỉ muốn T và TH đi lên chung con đường mình đi-con đường của lý tưởng cộng sản vĩ đại, để chúng ta được cùng đi với nhau lâu dài, được gắn bó, được cùng chung nỗi yêu thương và tình đồng chí...”

Sau một thời gian tham gia xây dựng đoàn Văn công Quân giải phóng Quảng Ngãi, năm 1965 Khương Thế Hưng trở về Tỉnh đội Quảng Ngãi làm Phái viên chiến trường tại các đơn vị chủ lực, trực tiếp chiến đấu và về những vùng địch kiểm soát vận động nhân dân phá “ấp chiến lược". Nhưng Khương Thế Hưng vẫn đau đáu về những người bạn thân thiết với biết bao hy vọng. Trong thư, Khương Thế Hưng đã nhắn gửi hai người bạn: “Mình sẽ về một đơn vị chiến đấu. Mình yêu sự nghiệp chiến đấu hơn mọi tình yêu và nghĩ về chiến đấu hơn tất cả mọi người thân. Mình cần suy nghĩ để giết nhiều giặc Mỹ hơn mọi suy nghĩ về hạnh phúc của riêng mình. Trước đây, sự nghiệp Văn học là ước mơ lớn nhất của mình, nhưng ngày nay, cái đó không còn là hoài bão duy nhất nữa. Miền Nam đau thương quá, miền Nam quằn quại trong máu lửa 10 năm. Mất mát phải được nói lên. Văn học làm được điều đó, nhưng trước tiên mất mát phải được bù đắp. Chỉ có chiến công mới bù đắp được mất mát. Hai nhiệm vụ quan trọng như nhau, nhưng trái tim của người trai bắt buộc mình phải chọn con đường của người cầm súng”.

Sau một tháng xa Đoàn văn công, Khương Thế Hưng đã trải qua 8 trận chiến đấu. Mỗi trận chiến đấu đều có người ngã xuống, và ông không bao giờ cho mình có quyền nghĩ rằng “chỉ có người khác ngã xuống chứ không phải là mình”. Suy nghĩ ấy khiến ông càng nung nấu quyết tâm được ra trận. Năm 1968, Khương Thế Hưng được giao đảm nhiệm chức Chính trị viên Tiểu đoàn 48, Thị đội Quảng Ngãi. Suốt gần 10 năm ở chiến trường, ông đã tham gia chiến đấu và chỉ huy chiến đấu hàng trăm trận. Có lẽ vì vậy mà trong thư gửi những người bạn nghệ sĩ, ông như muốn truyền sang cho họ ngọn lửa nhiệt huyết: “Hai nghệ sĩ của thời nay đã thấy máu sôi trong tim chưa? Đã sống một ngày bằng một tháng, một năm, hai mươi năm chưa? Đã nâng tâm hồn nghệ sĩ lên ngang tâm hồn thời đại và toàn bộ suy tư tình cảm đã hòa chung với mơ ước lớn nhất của thời đại chưa? Thế nào là tầm lớn của những người vừa là nghệ sĩ, vừa là chiến sĩ? Hãy sống, chiến đấu như thực tại cuộc sống của 31 triệu đồng bào ta đang sống và chiến đấu! Hãy bảo tất cả bạn bè của mình làm như vậy! Máu của chiến sĩ và đồng bào ta đang đổ trên con đường đi đến cuối chân trời thắng lợi…” (Thư viết ngày 16-1-1968)

Ngày 15-11-1999, Đại tá Khương Thế Hưng từ trần do vết thương tái phát. Từ đó đến nay, rất nhiều kỷ vật chiến trường từng được bạn bè lưu giữ đã được họ gửi về cho người thân trong gia đình ông.

Một năm sau ngày mất, hai người bạn chiến đấu là Hồ Tất Toàn và Hồ Tất Xuy đã gửi về gia đình đồng đội Khương Thế Hưng những dòng thư tâm huyết: “Trong các cán bộ tiểu đoàn, ai cũng thương Hưng vì Hưng xuất thân trong gia đình trí thức và cùng chịu đựng gian khổ như chúng tôi, những nông dân mặc áo lính. Hưng luôn quan tâm đến mọi người, nhất là anh em chiến sĩ. Nói sao cho hết tình cảm của người lính đã từng gắn bó với nhau suốt 10 năm trên chiến trường Quảng Ngãi...”.

Trong lá thư gửi cho bà Khương Băng Kính (em gái Khương Thế Hưng), Trung tướng Lê Hai - nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị - đã viết: “Những di sản tinh thần của Khương Thế Hưng là những kỷ vật vô giá của gia đình, nhưng đó không chỉ là tài sản riêng của gia đình mà còn là của văn hóa kháng chiến, của Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, của cả một thế hệ thanh niên sẵn sàng hy sinh chiến đấu vì nhân dân, Tổ quốc trong hai cuộc kháng chiến cứu nước của dân tộc. Không thể để những tài sản đó bị quên lãng, phải để di sản tinh thần đó lan tỏa trong nhân dân”...