Trần Anh Đức

CỤ LÝNH VĂN ĐỘ – NGƯỜI ĐƯA THƯ CỦA VIỆT MINH TRÊN DÒNG SÔNG ĐÀ (TRƯỚC 1945)

Trong những năm 1938–1944, khi phong trào Việt Minh âm thầm phát triển ở vùng núi Tây Bắc, hệ thống liên lạc giữa các châu, tổng chủ yếu dựa vào những người dân bản địa thông thạo đường thủy. Một trong những người giữ vai trò quan trọng nhưng ít người nhớ đến là cụ Lình Văn Độ, người dân tộc Thái ở Mường La, Sơn La. Cụ vốn chỉ là người chèo đò chở hàng thuê dọc sông Đà, nhưng vào những năm trước Cách mạng Tháng Tám, con đò của cụ trở thành tuyến chuyển thư bí mật của Việt Minh.

Cụ có trí nhớ tuyệt vời về dòng chảy, về từng đoạn nước xiết và những hòn đá ngầm. Nhờ đó, cụ đi ban đêm không đèn, không tiếng động, đủ để tránh các đồn gác của lính Pháp dọc bờ. Các tài liệu của Việt Minh được giấu trong ống tre, bôi bùn để giống như một khúc củi ven sông. Mỗi khi giao liên đưa ống tre lên thuyền, cụ chỉ mỉm cười nói: “Cho củi vô mà đốt.” Đó là ám hiệu quen thuộc giữa hai bên.

Một đêm cuối năm 1943, cụ đang chèo đò thì nghe tiếng chân và tiếng kêu của bọn lính Pháp trên bờ. Chúng nghi ngờ có giao liên hoạt động trong vùng và chĩa súng xuống mặt nước. Cụ lặng lẽ thả mái chèo xuống, để con đò trôi sát bờ đá, giả vờ say rượu. Khi lính yêu cầu lên bờ kiểm tra, cụ cố ý nói tiếng Thái pha men, khiến chúng nghĩ cụ chỉ là lão lái đò nghèo. Nhờ sự bình tĩnh ấy, tài liệu quan trọng chuyển về căn cứ Nà Nưa được giữ nguyên vẹn đúng giờ.

Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, cụ không nhận công lao. Cụ trở lại chèo đò, sống bình dị bên bến nước. Chỉ khi các cán bộ già của Việt Minh nhắc lại, người ta mới biết rằng trong suốt bảy năm liền, dòng sông Đà đã lưu dấu những chuyến đò thầm lặng của cụ Lình Văn Độ — người đưa thư không tên của lịch sử.