Trần Anh Tông – Vị vua gìn giữ thái bình và nét mực nghiêm minh

Trong tiến trình ngàn năm quân chủ của dân tộc Việt Nam, nếu như các triều đại trước đã có công đánh giặc cứu quốc vĩ đại, thì vương triều của Hoàng đế Trần Anh Tông Trần Thuyên hiện lên như một chương sử tuyệt đẹp về công cuộc giữ nền thái bình và dựng xây đất nước thời hậu chiến. Bước lên ngai vàng sau khi cha và ông nội đã đập tan đế chế Nguyên - Mông hùng mạnh, cuộc đời ông là bài học sâu sắc về tinh thần tự rèn luyện, sự nghiêm minh trong pháp luật và nghệ thuật trọng dụng hiền tài để củng cố nền tự chủ vững bền.

Thời khắc bước lên ngôi cửu ngũ chí tôn vào năm 1293 khi mới mười bảy tuổi, Trần Anh Tông thuở ban đầu là một hoàng tử ham chơi, từng có lần uống rượu say khướt đến mức suýt bị vua cha Trần Nhân Tông phế truất. Thế nhưng, sau biến cố đầy răn đe ấy, nhà vua trẻ đã thức tỉnh một cách phi thường. Ông từ bỏ hoàn toàn thói hư tật xấu, dốc lòng vào việc triều chính, tự rèn luyện mình trở thành một đấng quân vương mẫu mực, nghiêm khắc với bản thân và nghiêm minh với phép nước. Sự chuyển mình của Trần Anh Tông chính là biểu tượng cho sự trưởng thành của một thế hệ mới tiếp bước cha ông giữ gìn giang sơn gấm vóc.

Dấu ấn rực rỡ nhất trong vương triều của Trần Anh Tông chính là tư duy quản lý nội trị hiện đại và nghiêm minh. Ông đề cao việc thượng tôn pháp luật, không bao dung cho sự lười biếng và tham nhũng của quan lại. Đặc biệt, ông sở hữu một nhãn quan thiên tài trong nghệ thuật dùng người. Chính dưới triều đại của ông, những bậc hiền tài, danh thần lỗi lạc đã được phát hiện và trọng dụng, tạo nên một "nền văn trị" rực rỡ: từ một Đoàn Nhữ Hài trẻ tuổi đầy tài năng được phá cách bổ dụng, một Mạc Đĩnh Chi trạng nguyên lưỡng quốc danh chấn phương Bắc, cho đến một Chu Văn An người thầy mẫu mực của muôn đời. Việc đặt tri thức và đạo đức làm rường cột quốc gia đã giúp xã hội Đại Việt thời bấy giờ ổn định, kinh tế phát triển thịnh vượng.

Về mặt đối ngoại và bờ cõi, Trần Anh Tông đã có một quyết định ngoại giao đi vào lịch sử. Năm 1306, thực hiện lời hứa của vua cha Nhân Tông, ông đã gả em gái là Công chúa Huyền Trâncho quốc vương Chiêm Thành là Chế Mân. Cuộc hôn nhân mang tầm vóc chiến lược ấy đã giúp Đại Việt mở rộng bờ cõi một cách hòa bình, nhận về hai châu Ô và châu Lý (vùng đất Quảng Trị, Thừa Thiên Huế ngày nay) mà không cần tốn một giọt máu của binh sĩ. Khi biên cương phía Nam ổn định và giặc phương Bắc kiêng nể, bờ cõi Đại Việt bước vào một giai đoạn thái bình, thịnh trị dài lâu đáng tự hào.

Khi ông nhường ngôi cho con vào năm 1314 và băng hà vào năm 1320 ở tuổi bốn mươi bốn, cả giang sơn đều rơi lệ biết ơn một vị vua đã dâng trọn vẹn tuổi trưởng thành cho sự ổn định của nước nhà. Sử gia sau này đều ghi nhận, Trần Anh Tông chính là người giữ thành xuất sắc, đưa Hào khí Đông A từ trận mạc vào cuộc sống dựng xây thái bình.

Hơn bảy trăm năm đã trôi qua, hoàng thành Thăng Long xưa nay chỉ còn là ký ức rêu phong cổ kính, nhưng danh thơm và những bài học quản lý chính sự của Hoàng đế Trần Anh Tông vẫn vẹn nguyên giá trị. Ông chính là minh chứng ngời sáng cho trí tuệ nước Việt: biết nghiêm khắc với chính mình để trị quốc, lấy pháp luật làm nghiêm và đặt lợi ích lâu dài của dân tộc lên trên hết, xứng đáng để các thế hệ hôm nay nghiêng mình kính cẩn biết ơn.