Trận Ấp Bắc – ngày 2/1/1963

Thời gian: 2/1/1963
Địa điểm: Ấp Bắc, xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Định Tường cũ, nay thuộc tỉnh Tiền Giang.
Tính chất: Một trận chống càn lớn trong giai đoạn "Chiến tranh đặc biệt".
Phía ta: Lực lượng Quân Giải phóng miền Nam, trong đó có lực lượng chủ lực và địa phương.
Phía đối phương: Quân đội Việt Nam Cộng hòa, có sự hỗ trợ về trực thăng, thiết giáp và cố vấn Mỹ.

Bối cảnh

Cuối năm 1962, lực lượng cách mạng ở khu vực Mỹ Tho hoạt động khá mạnh. Phía Việt Nam Cộng hòa muốn mở một cuộc hành quân lớn nhằm phát hiện, bao vây và tiêu diệt một lực lượng của Quân Giải phóng đang đóng ở khu vực Ấp Bắc – Tân Thới.

Kế hoạch dựa nhiều vào những phương tiện mới được Mỹ viện trợ, đặc biệt là trực thăng vận và xe bọc thép M113.

Theo tài liệu của Trung tâm Lịch sử Quân sự Hoa Kỳ, lực lượng Việt Nam Cộng hòa tham gia trận đánh vào khoảng 1.200 quân, trong khi lực lượng chủ lực Quân Giải phóng bị bao vây có hơn 300 người.

Diễn biến trận đánh

Sáng 2/1/1963

Quân đội Việt Nam Cộng hòa bắt đầu triển khai lực lượng bao vây khu vực Ấp Bắc.

Một bộ phận quân được đưa đến bằng trực thăng nhằm đổ quân xuống phía sau khu vực phòng thủ của Quân Giải phóng.

Đây là một phần quan trọng trong chiến thuật mà Mỹ đang hỗ trợ quân đội Sài Gòn áp dụng: sử dụng trực thăng để nhanh chóng đưa bộ binh đến những vị trí mà lực lượng đối phương khó rút lui.

Tuy nhiên, khi các đơn vị đổ quân xuống, họ gặp hỏa lực từ các vị trí phòng thủ của Quân Giải phóng.

Trận đánh nhanh chóng chuyển thành cuộc giao chiến quyết liệt.

Quân ta tổ chức phòng ngự

Lực lượng Quân Giải phóng đã chuẩn bị các vị trí chiến đấu và công sự trong khu vực.

Thay vì rời khỏi trận địa khi bị bao vây, lực lượng ta giữ trận địa và tổ chức đánh trả.

Một trong những yếu tố quan trọng là lực lượng ta bố trí hỏa lực đủ gần để đánh vào bộ binh và các phương tiện của đối phương khi chúng tiến vào.

Đối phương tiếp tục sử dụng trực thăng để đưa quân vào khu vực chiến đấu.

Một số trực thăng bị hỏa lực mặt đất bắn trúng.

Tài liệu lịch sử của Quân đội Mỹ ghi nhận 5 trực thăng Mỹ bị bắn rơi trong trận đánh; 3 cố vấn Mỹ thiệt mạng.

Xe bọc thép M113 tiến vào

Một điểm đáng chú ý của trận Ấp Bắc là việc quân đội Việt Nam Cộng hòa sử dụng xe bọc thép M113.

M113 vốn được sử dụng để vận chuyển bộ binh và tạo khả năng cơ động trên địa hình đồng bằng.

Nhưng khi tiến vào khu vực có hỏa lực chống tăng và súng máy của Quân Giải phóng, những chiếc M113 không còn có thể tự do cơ động như dự kiến.

Phía Mỹ sau trận đánh cũng nhận thấy những điểm yếu trong cách sử dụng M113. Tài liệu của Trung tâm Lịch sử Quân sự Hoa Kỳ cho biết tại Ấp Bắc, lực lượng Quân Giải phóng đã vô hiệu hóa một số xe M113 bằng cách tập trung hỏa lực vào những vị trí xạ thủ còn để lộ.

Các đợt tiến công tiếp tục

Trong ngày, quân đội Việt Nam Cộng hòa tiếp tục đưa lực lượng vào trận địa.

Nhưng mỗi lần tiến vào khu vực phòng thủ, họ lại gặp hỏa lực của Quân Giải phóng.

Quân ta chủ yếu dựa vào công sự, địa hình, hỏa lực bộ binh và cách bố trí phòng ngự để chống lại lực lượng đông hơn.

Đến cuối ngày, phía Việt Nam Cộng hòa không đạt được mục tiêu tiêu diệt lực lượng Quân Giải phóng tại Ấp Bắc.

Ban đêm, lực lượng Quân Giải phóng rút khỏi khu vực, bảo toàn một bộ phận đáng kể lực lượng. Tài liệu của Quân đội Mỹ ghi nhận lực lượng này đã rút đi trong đêm sau khi chống lại cuộc bao vây.

Kết quả và thương vong

Các nguồn đưa ra con số thương vong khác nhau.

Theo một tài liệu lịch sử chính thức của Quân đội Mỹ, phía Việt Nam Cộng hòa có 63 người chết và khoảng 100 người bị thương, cùng 5 trực thăng Mỹ bị bắn rơi; phía Mỹ có 3 cố vấn thiệt mạng. Tài liệu này cũng cho biết phía Mỹ ước tính tổn thất của lực lượng Việt Cộng ở mức tương đương, nhưng những con số về thương vong của phía ta có sự khác biệt giữa các nguồn.

Vì vậy, nếu cần trình bày chính xác về lịch sử, không nên chỉ đưa một con số thương vong duy nhất mà không nói rõ nguồn.

Ý nghĩa của trận Ấp Bắc

Trận Ấp Bắc có ý nghĩa đặc biệt vì nó cho thấy một lực lượng cách mạng có quân số nhỏ hơn vẫn có thể đứng vững trước một cuộc hành quân lớn được hỗ trợ bởi trực thăng, thiết giáp, pháo binh và cố vấn Mỹ.

Phía Việt Nam xác định đây là một chiến thắng quan trọng, mở đầu cho phong trào “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công” trên chiến trường miền Nam.

Từ góc nhìn quân sự, trận đánh cũng buộc phía Mỹ và quân đội Việt Nam Cộng hòa phải xem xét lại cách sử dụng trực thăng vận và thiết xa vận. Các tài liệu quân sự Mỹ sau này cũng đặc biệt chú ý đến trận Ấp Bắc như một ví dụ cho những khó khăn của quân đội Việt Nam Cộng hòa khi phải đối đầu với lực lượng Quân Giải phóng.