Trận Ba Rài

Rạng sáng ngày 15-9-1967, địch tổ chức triển khai hai cuộc càn ở hai bên Nam - Bắc lộ 4 nhằm giải tỏa thế bao vây chia cắt lộ 4 của ta.

Cuộc càn phía Bắc lộ 4 mang tên Cửu Long 63/11/67 do khu chiến thuật Mỹ Tho chỉ huy, lực lượng tham gia gồm 1 trung đoàn thuộc sư đoàn 7 ngụy đang đóng ở khu vực dưới ngã tư Văn Cang (Cái Bè) và các tiểu đoàn bảo an, dân vệ thuộc tiểu khu Định Tường đang đóng ở Cai Lậy. Nhưng lực lượng này chủ yếu mới chỉ di chuyển trên lộ 4.

Cuộc càn phía Nam lộ 4 mang tên Cohart, chủ yếu ở khu vực sông Ba Rài, do Bộ chỉ huy lữ đoàn 2 bộ binh Mỹ chỉ huy. Lực lượng này gồm có 3 tiểu đoàn bộ binh. Theo kế hoạch, một tiểu đoàn bộ binh cơ động đường bộ bằng xe M. 113 từ Cai Lậy vào lộ Ba Dừa hình thành cánh quân án ngữ phía Đông; hai tiểu đoàn còn lại được cơ động bằng xuồng thiết giáp đổ bộ từ sông Cửu Long theo sông Ba Rài vào. Tiểu đoàn đi đầu gồm 3 đại đội, 2 đại đội A, B của tiểu đoàn 3/60 ( tiểu đoàn 3-trung đoàn 60), đại đội C của tiểu đoàn 5/60 có nhiệm vụ đổ quân lên phía Bắc xã Cẩm Sơn tại khu vực vàm Bà Xá, ấp 4 xã Cẩm Sơn. Mỹ đặt tên khu vực nầy là "Bãi trắng. Tiểu đoàn 3/47 đi sau có nhiệm vụ đổ quân lên phía Nam thuộc ấp 3 xã Cẩm Sơn, đặt tên khu vực này là "Bãi đỏ"

Mỗi đại đội đi trên 3 tàu đổ bộ, có 1 tàu hộ tống, đi trước đoàn tàu có hai tàu không chở quân làm nhiệm vụ quét mìn. Ngoài ra còn một tàu cứu thương và một tàu chỉ huy (CCB) chạy xen kẽ. Đoàn tàu thứ nhất vào vàm Ba Rài. có tất cả 16 chiếc dưới quyền chỉ huy của trung tá hải quân FE. Rhodes lúc 3 giờ 15, theo sau là đoàn tàu thứ hai chở tiểu đoàn 3/47. Cùng lúc đoàn tàu chuẩn bị vào sông Ba Rài thì trung tá Wercer. M. Doly, chỉ huy tiểu đoàn 3/60 ngồi trên chiếc trực thăng chỉ huy bay đi bay lại dọc theo sông Ba Rài nhiều lần để quan sát trận địa.

Trực thăng của địch quần đảo dọc sông Ba Rài ngang qua đội hình của tiểu đoàn 263 nhiều lần nhưng do sương mù dày đặc, địa hình rậm rạp và ngụy trang cẩn thận nên địch không phát hiện được lực lượng ta.

6 giờ 20 sáng, ba chốt đánh tàu bố trí sát mé sông Ba Rài, cách đội hình chính của đại đội bộ binh không xa đã phát hiện được tàu địch và xin lệnh đánh. Đồng chí Nguyễn Hoàng Kha, đại đội trưởng đại đội 2 lệnh cho 3 chốt đánh tàu chờ địch chạy ngang qua mới bắn. khi bắn phải bảo đảm trúng đích, đồng thời điện báo cho Ban chỉ huy tiểu đoàn về việc xuất hiện của tàu địch.

6 giờ 30, một số tàu địch chạy ngang 3 chốt hỏa lực, được lệnh cả 3 chốt đồng loạt nổ súng, ngay từ đầu 1 chiếc tàu phá mìn trúng đạn lủi sang bờ Tây sông Ba Rài, 1 số chiếc khác bị trúng đạn nhưng vẫn còn chạy được. Địch quá bất ngờ có khựng lại, nhưng ngay sau đó thì tăng tốc vượt lên, với ý định vượt qua các tổ hỏa lực của ta, đổ quân lên bờ đánh ngược lại nhằm tiêu diệt lực lượng của ta. Tuy nhiên quân Mỹ đã không thực hiện được ý định trên vì tất cả các tàu của chúng tiếp tục bị các tổ hỏa lực của ta bố trí dọc theo sông Ba Rài nổ súng làm cho nhiều chiếc khác bị trúng đạn. Những chiếc tàu bị trúng đạn không còn chạy được thì dạt sang bờ phía Tây và bắn trả bằng tất cả các loại vũ khí được trang bị, số tàu khác vẫn tăng tốc vượt lên chạy về hướng Bắc.

Chiếc tàu rà phá mìn thứ hai và một số tàu chở quân chạy được đến trước đội hình chiến đấu của trung đội trinh sát, trung đội đặc công. Trung đội trinh sát, trung đội đặc công dùng B40, B41 bắn chiếc tàu rà phá mìn thứ hai chìm ngang dòng sông chỉ còn một lối nhỏ làm cho các chiếc tàu khác còn lại khó có thể qua được. Đoàn tàu nhanh chóng tan vỡ đội hình, số còn lại chạy tới, chạy lui trong đội hình hỏa lực của ta nên tiếp tục bị trúng đạn, bị đánh chìm.

Địch sử dụng M79, súng máy M60, cối 61, 81 ly, súng tiểu liên M16 trên các tàu bắn trả quyết liệt. Pháo binh địch từ các cụm pháo chung quanh, có cả cụm .pháo hạng nặng 105, 155 ly trên tàu chiến của Mỹ đang neo đậu phía bên kia cù lao Tân Phong bắn dữ dội vào khu vực hai bên bờ sông thuộc ấp 1, ấp 4 xã Cẩm Sơn. Song do công sự của các chiến sĩ hỏa lực của tiểu đoàn 263 được bố trí sát mép nước và trải dài trên một đoạn sông hơn 1.500 m, công sự của các đại đội bộ binh còn lại được bố trí cận tiền duyên nên hỏa lực của địch hầu như không hiệu quả.

Gần 7 giờ, trước sự tấn công dũng mãnh của ta, địch có chống trả nhưng vì số tàu bị hỏng và thương vong ngày càng tăng, địch buộc phải ra lệnh cho tất cả các tàu còn lại phải rút lui ra khỏi trận địa. Đại đội 2, các đơn vị trinh sát và đặc công báo cáo đã bắn cháy và bắn hư hơn 10 tàu địch.

Tàu địch rút ra thì hàng ngàn trái pháo từ căn cứ Đồng tâm và các cụm pháo chung quanh của địch bắn vào trận địa của tiểu đoàn 263. Ngưng tiếng pháo thì máy bay địch gầm rú, hàng trăm quả bom của Mỹ đã trút xuống bờ phía Đông của sông Ba Rài, cây cối đổ ngổn ngang không còn lối đi. Cán bộ chiến sĩ của tiểu đoàn vẫn bình tĩnh củng cố công sự trận địa. Trên sông Ba Rài địch sắp xếp lại đội hình, một lần nữa quyết tâm đưa bằng được tiểu đoàn 3/60 của Mỹ vào vị trí tập kết.

Lúc này mỗi khẩu B40, B41, DKZ 57 chỉ còn lại 1 đến 2 viên đạn, trong khi ở hướng Đông, tiểu đoàn bộ binh Mỹ đi trên xe M.l13 đang tiến vào hướng đại đội 1 của tiểu đoàn. Vì vậy Ban chỉ huy tiểu đoàn lệnh cho các đơn vị hỏa lực không bắn tàu mà trở về đội hình của đơn vị chuẩn bị sẵn sàng đánh bộ binh khi địch đỗ quân lên bờ hoặc sẽ được điều đến chi viện cho đại đội bộ binh số 1 đánh xe M.113. Tiểu đoàn lệnh cho ba khẩu đội cối 82 ly chuyển hướng và chuẩn bị tọa độ sẵn sàng bắn xe M.113 nếu chúng đến gần tiền duyên đại đội bộ binh số 1 và tăng cường hai khẩu DKZ 57 cho đại đội bộ binh số 1 sẵn sàng đánh xe M.113.

Do sự thay đổi kế hoạch của ta, đến 14 giờ đoàn tàu địch đã đưa tiểu đoàn 3 bộ binh /60 Mỹ vượt qua được đoạn sông trước đây bị ta khống chế. Một số tàu địch cặp vào vàm Bà Xá (đoạn ngang áp 1 xã Cẩm Sơn) và đỗ bộ được một số lính Mỹ lên bờ sông. Cùng lúc, tiểu đoàn 3/47 ở ấp 3 (phía trước lộ thầy Thanh) được lệnh tiến lên phía Bắc, tiểu đoàn 5/60 cơ động trên xe M.l13 cũng từng bước vượt cánh đồng Hòa Nghĩa, Hòa Nhơn (xã Long Khánh) vào trước tiền duyên của đại đội bộ binh số 1. Tất cả 3 tiểu đoàn của Mỹ được lệnh khép vòng vây nhưng chúng di chuyển rất chậm vì sợ dẫm phải mìn hoặc lọt vào điểm phục kích của ta.

Khi một số lính Mỹ của tiểu đoàn 3/60 từ bờ sông Ba Rài tiến vào mép vườn trước tiền duyên của đại đội 3 và trung đội đặc công, không để địch đứng chân lâu trên bờ và uy hiếp dãy công sự tiền duyên của đại đội 3, đồng chí Sáu Khuyến,Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 263 giao quyền chỉ huy tiểu đoàn lại cho đồng chí Nguyễn Hữu Kỉnh (Ba Chung Kỳ) Tiểu đoàn phó, đã trực tiếp chỉ huy 1 trung đội của đại đội 1, 1 khẩu đội đại liên của đại đội trợ chiến, chi viện cho đại đội 3 đánh địch bật xuống tàu. Từ đó đến chiều đa số lính Mỹ của tiểu đoàn 3/60 ở trên tàu chỉ có một số ít bám được bờ sông, số tàu của 2 tiếu đoàn 3/47 và 3/60 được triển khai dọc theo sông từ lộ Thầy Thanh đến đoạn sông giáp với ấp Thanh Bình xã Thanh Hòa hình thành thế án ngữ hướng Bắc và hướng Tây...

Khoảng 16 giờ 30, hàng chục máy bay phản lực của Mỹ đến oanh kích, Ban chỉ huy tiểu đoàn cho lệnh nổ súng bắn máy bay, một lưới lửa đạn đan chéo lên bầu trời ấp 4 xã Cẩm Sơn. Một chiếc F.100 của Mỹ bị trúng đạn, khi bay về đến xã Tam Hiệp, huyện Châu Thành bị rơi tan xác.

Từ đó trở đi, địch không nổ súng nhưng vẫn tiếp tục triển khai đội hình chung quanh trận địa của tiểu đoàn 263. Tiểu đoàn 3/47 từng bước triển khai đội hình dọc theo lộ Thầy Thanh từ bờ sông đến ngã ba Lò Rèn ấp 4; tiểu đoàn bộ binh 5/60 từ hướng Đông cùng xe M.113 kéo vào trước tiền duyên của đại đội 1 bố trí đội hình từ gần ngã ba Lò Rèn đến khu vực tiếp giáp giữa 3 xã Long Khánh, Cẩm Sơn, Thanh Hòa.

Khoảng 17 giờ, tất cả các hướng tiến công của Mỹ đều dừng lại và chuyển sang thế phòng ngự, đợi đến sáng hôm sau tiếp tục tiến công, đồng thời tập trung hỏa lực bắn phá hòng sát thương lực lượng của ta. Pháo binh từ các cụm pháo chung quanh liên tục bắn xuống địa hình của tiểu đoàn 263. Từ chập choạng tối trở đi, pháo sáng của Mỹ bắn liên tục, bầu trời sáng như ban ngày và cứ từ 5 đến 10 phút chúng bắn phá ác liệt vào trận địa của tiểu đoàn 263.

19 giờ, Ban chỉ huy tiểu đoàn 263 họp khẩn. Sau khi đánh giá tình hình, Ban chỉ huy tiểu đoàn quyết định rút quân về Xóm Tre, xã Long Trung để bổ sung vũ khí, đạn dược sẵn sàng đánh địch tiếp theo. Kế hoạch rút quân được hoạch định:

- Hướng rút quân, qua tin tức của trinh sát thì toàn bộ các hướng đều có địch, địch đóng từng cụm mỗi cụm cách nhau 50 m, duy nhất chỉ còn con đường từ Ban chỉ huy tiểu đoàn ra hướng ngã ba Lò Rèn, sang ấp 4 (xã Long Trung) vượt sông Trà Tân về xóm Tre ấp 7 xã Long Trung.

- Do yêu cầu rời khỏi trận địa phải bí mật khẩn trương, Ban chỉ huy tiểu đoàn lệnh cho đơn vị phải chuẩn bị hết sức gọn gàng, cơ động lực lượng nhanh trong điều kiện tránh pháo địch.

Thứ tự rút quân như sau: Trung đội trinh sát, trung đội đặc công mở đường, kế đến là đại đội 1, đại đội trợ chiến 4, tiểu đoàn bộ, đại đội 2 và đại đội bộ binh 3. Nếu đơn vị chạm phải địch thì đại đội 3 phải tập kích vào đội hình phòng ngự của tiểu đoàn 3/60 để thu hút hỏa lực của địch, xong rút ra theo hướng đã định. Cán bộ tiểu đoàn được phân công đi trực tiếp với các đại đội như đồng chí Chung Kỳ đi trước cùng với 2 đơn vị trinh sát đặc công; đồng chí Sáu Khuyến đi với đại đội 1; đồng chí Ba Lũy đi với đại đội trợ chiến 4 và tiểu đoàn bộ; đồng chí Hai Trọng đi sau cùng. Quá trình rút lui nếu có thương vong do đụng địch hoặc pháo bắn, từng đơn vị phải tự lực mang ra, không được để bất cứ một thương binh, tử sĩ nào ở lại trận địa.

21 giờ, tiểu đoàn 263 xuất phát, đến 2 giờ ngày 16/9/1967, 2/3 lực lượng của tiểu đoàn đã đến được ấp 4 xã Long Trung và đang vận động về hướng Xóm Tre, ấp 7, xã Long Trung. Khoảng 2 giờ ngày 16/9/1967, bộ phận do đồng chí Ba Lũy chỉ huy, qua khỏi ngã ba Lò Rèn một đoạn, đi chệch về phía Đông Nam chạm súng với địch, một chiến sĩ thuộc đơn vị quân khí của tiểu đoàn hy sinh. Pháo địch bắn quyết liệt vào đội hình còn lại, thêm mười chiến sĩ của tiểu đoàn bị thương. Đội hình còn lại vừa phải khắc phục hậu quả, vừa cơ động trong lúc hỏa lực địch đánh chặn. Ngay lúc đó, đại đội 3 đánh nghi binh vào đội hình của tiểu đoàn 3/60 của Mỹ ở hướng Bắc giáp xã Thanh Hòa. Địch cho rằng ta tập kích tiểu đoàn này nên chuyển hướng bắn chi viện cho tiểu đoàn 3/60. Các đơn vị còn lại của tiểu đoàn nhanh chóng được trinh sát trở lại đẫn đường và rút quân khỏi vòng vây an toàn.

Đến 5 giờ sáng ngày 16/9/1967, những chiến sĩ còn lại của đại đội 3 đã về đến Xóm Tre, toàn đơn vị nhanh chóng củng cố công sự trận địa sẵn sàng đánh địch.