TRẦN BÌNH – NGƯỜI THỦ LĨNH NHÀ LAO THIẾU NHI ĐÀ LẠT

Cậu thiếu niên bước vào cuộc chiến

Trần Bình bước vào những năm tháng chiến tranh khi tuổi đời còn rất trẻ. Cũng như nhiều thiếu niên ở miền Nam lúc ấy, anh không được sống một tuổi thơ bình thường. Chiến tranh hiện diện ngay trong cuộc sống hằng ngày, từ những cuộc càn quét, bắt bớ cho đến những câu chuyện về những người thân, người hàng xóm tham gia cách mạng.

Trong hoàn cảnh ấy, Trần Bình sớm tham gia hoạt động cách mạng. Những công việc ban đầu có thể không phải những nhiệm vụ trực tiếp cầm súng, nhưng đều đòi hỏi sự nhanh nhẹn, kín đáo và lòng can đảm. Một thiếu niên hoạt động trong vùng địch kiểm soát phải biết quan sát, biết giữ bí mật và đặc biệt không được để lộ thông tin cho đối phương.

Nhưng rồi một ngày, những hoạt động ấy bị phát hiện.

Trần Bình bị bắt.

Và từ đây, cuộc đời của người thiếu niên ấy bước sang một chương đầy khắc nghiệt.

Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt

Trần Bình bị đưa vào Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, nơi chính quyền Sài Gòn giam giữ những thiếu niên bị xem là có hoạt động chống đối hoặc liên quan đến cách mạng.

Những người bị giam ở đây có tuổi đời còn rất nhỏ. Có người chỉ mới ở tuổi thiếu niên, đáng lẽ vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường. Thế nhưng thay vì sách vở và sân trường, họ phải đối diện với những bức tường nhà lao, những cuộc thẩm vấn và chế độ giam giữ hà khắc.

Nhưng chính nơi tưởng như có thể làm con người tuyệt vọng ấy lại trở thành nơi những thiếu niên đoàn kết với nhau mạnh mẽ hơn.

Trần Bình dần được các bạn tù tin tưởng. Anh không chỉ là một người tù mà còn trở thành một trong những người đi đầu trong các hoạt động đấu tranh của tập thể.

Trong nhà lao, tuổi tác không quyết định vị trí của một người.

Bản lĩnh mới là thứ khiến người khác tin tưởng.

Một thủ lĩnh giữa những người tù nhỏ tuổi

Đối với những thiếu niên bị giam giữ, mỗi ngày trôi qua đều là một thử thách. Họ phải tìm cách bảo vệ nhau, động viên nhau và chống lại những yêu cầu mà họ cho là nhằm làm nhục hoặc khuất phục tinh thần của người tù.

Trần Bình thường là người đứng ra cùng anh em bàn bạc và tổ chức các hoạt động đấu tranh. Anh hiểu rằng nếu từng người chống lại riêng lẻ thì rất dễ bị đàn áp, nhưng nếu tất cả đoàn kết lại thì tiếng nói của họ sẽ mạnh hơn.

Những cuộc đấu tranh trong nhà lao có lúc diễn ra bằng tuyệt thực, có lúc bằng việc phản đối các quy định hà khắc và cũng có lúc bằng những hành động táo bạo hơn.

Nhưng điều quan trọng nhất là các thiếu niên không để nhà tù biến họ thành những con người cam chịu.

Trần Bình trở thành một trong những người góp phần giữ tinh thần ấy.

Không chỉ đấu tranh, phải tìm cách thoát ra

Đối với Trần Bình, ở lại trong nhà lao không phải lựa chọn cuối cùng. Anh luôn nghĩ đến việc tìm cách thoát ra ngoài để tiếp tục hoạt động.

Nhưng vượt ngục khỏi một nhà lao được canh gác nghiêm ngặt không phải chuyện dễ dàng.

Hàng rào kẽm gai bao quanh khu vực giam giữ. Đèn pha thường xuyên quét qua các khoảng sân. Lính canh luôn cảnh giác. Chỉ cần một tiếng động bất thường cũng có thể khiến kế hoạch bị bại lộ.

Vậy mà những thiếu niên ấy vẫn âm thầm chuẩn bị.

Họ quan sát nhà lao.

Họ tìm những điểm sơ hở.

Họ kiên nhẫn chờ đợi.

Và cuối cùng, cơ hội cũng đến.

Cuộc vượt ngục trong đêm

Một trong những cuộc vượt ngục đáng nhớ nhất của Trần Bình diễn ra vào đêm tháng 5 năm 1973.

Đúng 24 giờ, Trần Bình cùng những người đồng đội bắt đầu thực hiện kế hoạch đã chuẩn bị từ trước. Họ vào phòng vệ sinh, nơi phần trần đã được khoét sẵn. Từ đó, họ tìm cách trổ lên phía trên và dùng dây thừng để thoát ra ngoài.

Mọi thứ phải diễn ra trong im lặng.

Chỉ cần bị phát hiện, kế hoạch sẽ thất bại và những người tham gia có thể phải chịu những hình thức trừng phạt nặng nề.

Nhưng họ vẫn tiếp tục.

Sau khi ra khỏi khu vực nhà lao, nhóm vượt ngục tìm đường qua vườn su su rồi tiến về phía hàng rào kẽm gai gần đường xe lửa và hồ nước.

Đúng lúc ấy, ánh đèn pha của đối phương quét tới.

Cả nhóm phải nằm xuống.

Không ai dám cử động.

Trong bóng tối, những thiếu niên từng bị nhốt trong nhà lao giờ lại nằm sát mặt đất, chờ ánh đèn đi qua.

Có những khoảnh khắc mà chỉ một tiếng động nhỏ cũng có thể khiến tất cả bị bắt trở lại.

Nhưng họ vẫn kiên nhẫn chờ.

Khi ánh đèn không còn chiếu tới, họ tiếp tục di chuyển.

Cuộc vượt ngục cuối cùng đã thành công đối với một số người.

Ra khỏi nhà lao để trở lại với cách mạng

Thoát khỏi nhà lao không có nghĩa là mọi nguy hiểm đã kết thúc. Trái lại, những người vượt ngục vẫn có thể bị truy bắt bất cứ lúc nào.

Nhưng đối với Trần Bình, được trở lại với cách mạng chính là điều anh mong muốn.

Sau khi thoát khỏi Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, Trần Bình cùng Huỳnh Đức Hòa và Trương Công Nhân được bổ sung vào đơn vị 850 thuộc Thị đội Đà Lạt. Tại đây, những người từng là tù thiếu nhi tiếp tục làm nhiệm vụ giao liên cho đơn vị.

Một lần nữa, họ lại trở thành những người đưa tin, di chuyển giữa những khu vực nguy hiểm và tiếp tục công việc mà họ đã phải dừng lại khi bị bắt.

Những bức tường nhà lao không thể giữ họ mãi.

Tuổi thiếu niên trong chiến tranh

Điều khiến câu chuyện của Trần Bình trở nên đặc biệt chính là tuổi đời của anh và những người đồng đội.

Họ chưa phải những người lính trưởng thành.

Họ vẫn là những thiếu niên.

Nhưng chiến tranh đã buộc họ phải biết những điều mà một đứa trẻ bình thường không bao giờ muốn biết: thế nào là bị bắt, thế nào là nhà tù, thế nào là thẩm vấn và thế nào là tìm đường thoát khỏi một nơi được canh giữ nghiêm ngặt.

Có lẽ vì thế mà câu chuyện về Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt luôn mang một cảm giác rất khác.

Đó không chỉ là câu chuyện về chiến tranh.

Đó còn là câu chuyện về một tuổi thơ bị chiến tranh lấy mất.

Người thủ lĩnh năm xưa

Ngày nay, Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt đã trở thành một địa chỉ lịch sử. Những căn phòng từng giam giữ các thiếu niên năm nào giờ là nơi các thế hệ sau đến tìm hiểu về quá khứ.

Nếu những bức tường ấy có thể kể chuyện, có lẽ chúng sẽ kể về những đêm các thiếu niên bàn nhau đấu tranh, về những lần bị đàn áp và cả những kế hoạch vượt ngục được chuẩn bị trong im lặng.

Trong những câu chuyện ấy có Trần Bình – người từng được những người tù thiếu nhi tin tưởng, từng nhiều lần tìm cách thoát khỏi nhà lao và sau đó tiếp tục trở lại với công việc cách mạng.

Anh không phải một cái tên quá quen thuộc với đông đảo người dân hôm nay.

Nhưng câu chuyện của anh lại là một phần rất đặc biệt trong lịch sử Đà Lạt.

Những đứa trẻ đã lớn lên trong lịch sử

Chiến tranh đã kết thúc từ lâu. Những thiếu niên của Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt ngày ấy giờ đã trở thành những người lớn tuổi. Nhiều người đã mất, nhiều người sống một cuộc đời bình dị sau chiến tranh.

Nhưng ký ức về những năm tháng ấy vẫn còn.

Trần Bình và những người đồng đội từng chứng minh rằng tuổi nhỏ không có nghĩa là yếu đuối. Trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, họ vẫn có thể đoàn kết, đấu tranh và tìm cách giành lại tự do cho mình.

Có những người bước vào lịch sử khi còn chưa kịp bước qua tuổi thiếu niên. Trần Bình là một người như thế. Anh từng bị nhốt sau những bức tường Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, nhưng không để nhà lao giam giữ ý chí của mình. Đêm vượt ngục năm ấy đã khép lại một chương đời của người tù thiếu niên, nhưng mở ra một hành trình khác – hành trình trở lại với cách mạng. Và có lẽ điều đáng nhớ nhất về Trần Bình không phải là anh đã vượt qua một bức tường cao bao nhiêu, mà là anh đã không để những bức tường ấy dựng lên trong lòng mình một sự khuất phục.