TRẦN BÌNH TRỌNG: “THÀ LÀM QUỶ NƯỚC NAM, KHÔNG LÀM VƯƠNG ĐẤT BẮC”

Dòng dõi anh hùng, tuổi trẻ tài cao

Thế kỷ XIII, nhà Trần đang ở thời kỳ cường thịnh. Trong triều có biết bao danh tướng, nhưng giữa những cái tên lẫy lừng như Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải, Phạm Ngũ Lão, người ta vẫn nhớ mãi một vị tướng trẻ tuổi, ra đi khi chưa kịp bước qua tuổi ba mươi: Trần Bình Trọng.

Ông sinh năm 1259, là hậu duệ của Lê Hoàn, vị vua anh hùng nhà Tiền Lê từng đánh tan quân Tống. Vì có công lao với triều Trần, ông được ban quốc tính Trần, trở thành người trong hoàng tộc. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là người cương trực, can đảm, giỏi võ nghệ, hiểu binh thư. Dòng máu của người anh hùng cùng gia phong của một dòng họ giữ nước dường như đã hun đúc nên khí phách ấy.

Lớn lên, ông được triều đình tin cậy, giao quyền chỉ huy một đạo quân. Ở cái tuổi mà nhiều người còn đang tìm kiếm con đường cho mình, ông đã mang trên vai trách nhiệm bảo vệ biên cương và kinh thành.

Bóng đen từ phương Bắc

Cùng thời gian đó, đế quốc Nguyên Mông đang là thế lực mạnh nhất thế giới. Đội quân kỵ binh của họ đã chinh phục nhiều vùng đất rộng lớn từ châu Á đến châu Âu. Năm 1258, họ từng tràn vào Đại Việt lần thứ nhất nhưng nhanh chóng thất bại. Không cam lòng, họ tiếp tục dòm ngó, chuẩn bị cho một cuộc xâm lược lớn hơn.

Cuối năm 1284, đầu năm 1285, hàng chục vạn quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy kéo vào Đại Việt. Cùng lúc, một đạo quân khác do Toa Đô chỉ huy từ phía nam, qua đường Chiêm Thành, đánh lên phía bắc, tạo thế gọng kìm. Trước thế giặc mạnh, vua tôi nhà Trần đã thống nhất ý chí quyết đánh ở hội nghị Diên Hồng, nhưng cũng hiểu rằng không thể đối đầu trực diện với kỵ binh giặc trong những ngày đầu.

Rút lui chiến lược và nhiệm vụ chặn hậu

Quốc công tiết chế Trần Hưng Đạo thực hiện kế sách “vườn không nhà trống”, tạm thời lui quân về phía nam để bảo toàn lực lượng, tránh cuộc đối đầu bất lợi, chờ cơ hội phản công. Triều đình cùng quân chủ lực rút khỏi Thăng Long, di chuyển về hướng Thiên Trường.

Trong cuộc rút lui ấy, quân Nguyên truy đuổi rất ráo riết. Để vua tôi rút an toàn, phải có người ở lại cầm chân giặc. Đó là nhiệm vụ gần như chắc chắn mang đến hy sinh, bởi người chặn hậu thường phải đối mặt với lực lượng đông gấp nhiều lần. Trần Bình Trọng nhận lấy nhiệm vụ ấy.

Trận chiến ở bãi Đà Mạc

Ông dẫn quân đến bãi Đà Mạc (nay thuộc Hưng Yên), nơi sông nước mênh mông, bố trí lực lượng chặn đường tiến của giặc. Quân ông tuy ít nhưng chiến đấu rất kiên cường. Mỗi giờ phút cầm chân quân địch là thêm một chặng đường an toàn cho vua tôi nhà Trần và quân chủ lực.

Tuy vậy, thế lực chênh lệch quá lớn. Quân ta dần kiệt sức, và chính ông, người chỉ huy, bị bắt trong cuộc giao tranh. Với ông, thất bại ấy không phải nỗi nhục, bởi nhiệm vụ lớn nhất, bảo vệ cuộc rút lui, đã hoàn thành.

Câu nói khiến kẻ thù cũng phải nể phục

Sử sách ghi lại rằng, quân Nguyên biết ông là tướng giỏi nên tìm mọi cách dụ hàng. Chúng cho ăn uống tử tế, nhưng ông không ăn, chúng hỏi về binh tình, ông nhất quyết không đáp. Cuối cùng, chúng cho người đến hỏi ông có muốn làm vương đất Bắc hay không, nghĩa là nếu chịu hàng sẽ được phong vương, hưởng vinh hoa phú quý.

Ông thẳng thừng đáp bằng một câu nói đã đi vào lịch sử: “Ta thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc.” Câu nói không chỉ là sự từ chối. Nó là một tuyên ngôn về danh dự, về lòng tự tôn của người đã chọn đứng về phía đất nước đến cùng.

Không lay chuyển được ông, giặc đã sát hại ông. Khi ấy, vị tướng trẻ mới khoảng 26 tuổi.

Người ngã xuống, tinh thần ở lại

Cái chết của Trần Bình Trọng không làm nao núng ý chí của quân dân Đại Việt, mà càng khơi dậy lòng căm thù giặc. Chỉ vài tháng sau, quân dân nhà Trần giành chiến thắng liên tiếp ở Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, giải phóng Thăng Long. Chiến thắng ấy có phần đóng góp thầm lặng của những người như ông.

Sau này, triều đình truy phong cho ông tước vương, nhân dân lập đền thờ. Ở nhiều thành phố có đường phố mang tên ông. Câu nói của ông được khắc vào ký ức dân tộc như một biểu tượng của khí tiết, cũng như những áng văn thơ hào hùng khác.

Ý nghĩa và bài học cho thế hệ trẻ

•        Trung nghĩa, giữ vững khí tiết trước mọi cám dỗ và hiểm nguy.

•        Đặt danh dự và Tổ quốc lên trên lợi ích cá nhân, vinh hoa phú quý.

•        Tấm gương hy sinh thầm lặng của người ở lại chặn hậu cho đồng đội.

•        Bài học: nhân cách được thử thách rõ nhất khi đứng trước lựa chọn khó khăn, và có những giá trị không thể đánh đổi.