Trận bom B-52 giữa rừng Trị - Thiên và trạm nghiên cứu vắc xin sốt rét

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bệnh sốt rét trở thành mối đe dọa lớn đối với bộ đội trên chiến trường Trường Sơn, từng khiến nhiều chiến sĩ suy kiệt, thậm chí hy sinh trước khi kịp ra trận. Trước tình hình đó, Giáo sư Đặng Văn Ngữ, khi đã 57 tuổi và đang là Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng và Côn trùng Trung ương, quyết định trực tiếp vào chiến trường để tìm giải pháp hiệu quả hơn. Cuối năm 1966, ông cùng 12 cán bộ của Viện được bí mật đưa lên Lương Sơn, Hòa Bình, để huấn luyện, rèn luyện sức khỏe trước chuyến đi.

Tết Nguyên đán năm 1967, tranh thủ thời gian ngừng bắn, cả đoàn di chuyển bằng ô tô vào Vĩnh Linh, Quảng Trị, rồi đi bộ vượt Trường Sơn vào chiến trường Trị - Thiên - Huế. Dù là lãnh đạo một viện nghiên cứu, ông từ chối sự ưu tiên trong việc mang vác đồ đạc, luôn nghiêm túc, gương mẫu trong luyện tập cùng các cán bộ trẻ. Trước chuyến đi, ông đã kịp lên thăm mộ vợ tại Việt Bắc. Đến miền Tây Thừa Thiên, đoàn lập trạm nghiên cứu để tìm vắc xin chống sốt rét ngay tại chỗ cho bộ đội.

Công việc nghiên cứu vừa bắt đầu thì vào lúc 14 giờ ngày 1 tháng 4 năm 1967, một trận bom B-52 rải thảm của không quân Mỹ đã trút xuống khu vực trạm nghiên cứu, khiến Giáo sư Đặng Văn Ngữ cùng các đồng nghiệp hy sinh. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng viết rằng ông và các đồng nghiệp đã hy sinh bởi trận ném bom ấy khi đang cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ sức khỏe bộ đội và nhân dân, một sự hy sinh để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong giới khoa học và y tế Việt Nam.