TRẬN BOM B52 GIỮA BUỔI TRƯA

Nguyễn Đức Viện nhớ một trận rải thảm B52 vào căn cứ khoảng mười ba giờ. Người đang làm việc, người đang nằm võng thì nghe tiếng nổ dồn dập như giông bão. Cây cối gãy đổ, đất trời tối lại và mảnh bom rơi khắp nơi. Ba người trong căn cứ hy sinh. Ông kể lại sự việc này nhiều năm sau với nỗi xúc động vẫn còn nguyên.

Sau một trận bom, việc quan trọng là chăm lo người bị nạn, khôi phục điều kiện sinh hoạt và tiếp tục nhiệm vụ khi có thể. Bài báo không ghi lại trình tự những việc ấy tại căn cứ, nên câu chuyện không dựng thêm cảnh cứu hộ hay lời trăng trối chưa được xác minh.

Trong ký ức của người chứng kiến, tiếng nổ và cảnh cây rừng gãy đổ còn rõ sau nhiều năm. Một căn cứ đặt sâu trong rừng vẫn có thể bị không kích. Khi ba đồng đội hy sinh, chiến tranh hiện ra ngay tại nơi vốn được tổ chức để làm công tác kỹ thuật.

Không có ngày tháng chính xác của trận bom trong bài phỏng vấn, vì thế không thể gắn sự kiện với một chiến dịch hoặc tọa độ cụ thể. Điều được xác nhận là mức độ tàn phá và tổn thất mà người chứng kiến nhớ rõ. Căn cứ kỹ thuật không phải nơi hoàn toàn đứng ngoài chiến tranh; nó cũng nằm trong phạm vi đánh phá.

Những mất mát như thế khiến câu chuyện về đơn vị không thể chỉ là thành tích thu tin. Đằng sau hàng nghìn bức điện được xử lý là con người sống, ốm đau, làm việc và có người không trở về.

Những người làm công tác kỹ thuật thường không xuất hiện ở phía trước bức ảnh chiến thắng. Họ có thể ở một căn nhà mái ni-lông trong rừng, bên máy thu và sổ ghi chép. Nhưng chính từ những nơi như thế, thông tin được chuyển đến bộ phận cần thiết để đánh giá tình hình. Công việc âm thầm ấy là một phần của lịch sử hoạt động an ninh trong chiến tranh.

Người làm nhiệm vụ thông tin phải chấp nhận một khoảng cách đặc biệt với sự kiện mình theo dõi. Họ có thể nghe hoặc đọc những dấu hiệu về hoạt động của đối phương mà không trực tiếp nhìn thấy hiện trường. Công việc đòi hỏi bình tĩnh, không vội kết luận từ một tín hiệu riêng lẻ. Mỗi thông tin có giá trị khi được kiểm tra và đặt vào bối cảnh. Đó cũng là lý do không nên biến những bức điện chưa công bố thành các câu chuyện chiến công có tình tiết cụ thể.

Một con người ở chiến trường vừa thuộc về nhiệm vụ chung vừa có trải nghiệm rất riêng. Nguyễn Đức Viện nhớ đường hành quân, tiếng bom, những cơn sốt và cả thiết bị được đưa vào sử dụng. Các chi tiết ấy giúp nhìn thấy người cán bộ sau công việc chuyên môn. Nếu chỉ nói rằng ông đã hoàn thành nhiệm vụ, người đọc sẽ bỏ qua cả quãng đường và những mất mát đã làm nên ký ức đó.

Ở chặng đời này, điều làm nên dấu ấn của Nguyễn Đức Viện là sự kết hợp giữa công việc chuyên môn và hoàn cảnh chiến trường. Không có ngày tháng chính xác của trận bom trong bài phỏng vấn, vì thế không thể gắn sự kiện với một chiến dịch hoặc tọa độ cụ thể. Điều được xác nhận là mức độ tàn phá và tổn thất mà người chứng kiến nhớ rõ. Căn cứ kỹ thuật không phải nơi hoàn toàn đứng ngoài chiến tranh; nó cũng nằm trong phạm vi đánh phá. Câu chuyện không cần một tình tiết giả định để trở nên dữ dội hơn. Những gì người trong cuộc kể lại đã cho thấy một thời kỳ mà ngay cả người ngồi bên máy thu cũng phải đi qua bom đạn, bệnh rừng và những lần chuyển căn cứ.

Khi đặt trận bom b52 giữa buổi trưa vào dòng thời gian từ năm 1966 đến 1975, có thể thấy hành trình của ông không diễn ra trong một khoảnh khắc. Việc học nghề, chuẩn bị thiết bị, hành quân, thu tin và tiếp tục công tác sau chiến tranh nối thành một đường dài. Mỗi mốc trong đó có ý nghĩa riêng, nhưng đều gắn với tập thể cán bộ kỹ thuật và lực lượng an ninh miền Nam.

Tư liệu về Nguyễn Đức Viện còn ghi lại nhiều chi tiết về đồng đội và đời sống căn cứ. Không phải ai cũng có thể trở về sau chiến tranh. Có người hy sinh trong bom rải thảm, có người chịu bệnh tật kéo dài. Khi kể về những người đã khuất, sự thận trọng với tên tuổi và hoàn cảnh là cần thiết: nguồn không công bố danh sách đầy đủ, nên không thể bổ sung những lời cuối hoặc hành động cụ thể chỉ bằng tưởng tượng.

Cuối cùng, điều còn lại từ trận bom b52 giữa buổi trưa là hình ảnh một người cán bộ kỹ thuật sống trong nhịp chiến tranh rất thật. Ông làm việc với tín hiệu và thông tin, nhưng ký ức còn chứa cả đường rừng, đồng đội và sự thiếu thốn. Những năm tháng ấy trở thành một phần của câu chuyện lịch sử về lực lượng công an chi viện miền Nam, nơi đóng góp không phải lúc nào cũng được đo bằng một trận đánh có tiếng súng.