Trần Can
Trong lịch sử quân sự Việt Nam, chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ được tạo nên bởi những chiến thuật tài tình mà còn được dệt nên bởi lòng quả cảm vô song của những người lính Bộ đội Cụ Hồ. Giữa hàng vạn gương mặt anh hùng ấy, Trần Can hiện lên như một biểu tượng của tinh thần tiến công mãnh liệt, một người chiến sĩ không biết đến từ "lùi bước". Câu chuyện về anh gắn liền với hình ảnh lá cờ quyết chiến quyết thắng tung bay trên hầm ngầm quân Pháp, một cột mốc vàng son mở màn cho sự sụp đổ của tập đoàn cứ điểm vốn được coi là "pháo đài không thể công phá".
Trần Can sinh năm 1931 tại xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An – vùng đất hiếu học và giàu truyền thống yêu nước. Sinh ra trong cảnh lầm than của đất nước, anh sớm hun đúc ý chí phải cầm súng để tự giải phóng cho chính mình và đồng bào. Năm 1951, khi cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt nhất, người thanh niên xứ Nghệ ấy đã tình nguyện nhập ngũ. Qua nhiều trận đánh thử lửa từ vùng trung du đến rừng núi thượng Lào, anh nhanh chóng khẳng định được bản lĩnh của một người chỉ huy mưu trí. Đến chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, anh đã là Đại đội phó Đại đội 366, Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, thuộc Đại đoàn 312.
Địa danh gắn liền với chiến công đầu tiên của anh là trung tâm đề kháng Him Lam, cánh cửa thép bảo vệ phía Bắc của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Đúng 17 giờ ngày 13 tháng 3 năm 1954, trận đánh mở màn bắt đầu. Pháo binh ta dồn dập nhả đạn, và khi lệnh xung phong vang lên, Trần Can đã chỉ huy tiểu đội mũi nhọn lao lên như một mũi tên. Quân Pháp dựa vào hệ thống hầm ngầm kiên cố và hỏa lực dày đặc để bắn trả điên cuồng. Dưới làn mưa bom bão đạn, các chiến sĩ bộc phá của ta gặp rất nhiều khó khăn.
Bất chấp nguy hiểm, Trần Can đã dũng cảm xông lên phía trước, dùng thủ pháo tiêu diệt từng hỏa điểm của địch để mở đường cho đồng đội. Anh là người đầu tiên nhảy lên bờ hào quân Pháp, dùng tiểu liên quét sạch những tên lính chống cự cuối cùng. Vào lúc 23 giờ 30 phút ngày 13 tháng 3, giữa khói lửa mù mịt và tiếng reo hò chiến thắng, Trần Can đã kiêu hãnh cắm lá cờ "Quyết chiến Quyết thắng" của Bác Hồ lên nóc hầm chỉ huy trung tâm Him Lam. Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong đêm đen đã trở thành ngọn đuốc thắp sáng niềm tin cho toàn quân ta về một ngày toàn thắng.
Sau chiến thắng Him Lam, Trần Can cùng đơn vị tiếp tục tham gia những trận đánh dài ngày, khoét núi ngủ hầm để siết chặt vòng vây quân Pháp. Trận đánh cuối cùng của anh diễn ra tại cứ điểm 507 – một vị trí hiểm yếu bảo vệ cầu Mường Thanh. Đêm ngày 6 tháng 5 năm 1954, quân ta mở đợt tổng công kích cuối cùng. Tại đây, địch chống trả vô cùng quyết liệt bằng lưỡi lê và lựu đạn. Trần Can lúc này đã bị thương rất nặng, máu chảy đẫm bộ quân phục, nhưng anh vẫn từ chối rời trận địa.
Trong khoảnh khắc khốc liệt nhất, khi quân số đơn vị thương vong nhiều, Trần Can đã gắng gượng đứng dậy, dùng giọng nói đanh thép để chỉ huy anh em. Khi hết đạn, anh cùng đồng đội đánh giáp lá cà, dùng cán xẻng, báng súng quyết tâm không cho địch đẩy lùi. Anh đã chỉ huy tiểu đội chiếm hết lô cốt này đến lô cốt khác cho đến khi làm chủ hoàn toàn điểm cao 507 vào rạng sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954. Thế nhưng, ngay khi mục tiêu cuối cùng đã hoàn thành, do vết thương quá nặng và sức lực cạn kiệt, người anh hùng ấy đã trút hơi thở cuối cùng ngay trên đỉnh cứ điểm vừa mới giành được. Anh ngã xuống khi chỉ còn cách giờ phút tướng De Castries đầu hàng vài tiếng đồng hồ ngắn ngủi.
Trần Can hy sinh khi tuổi đời mới tròn 23, để lại bao ước mơ của một chàng trai trẻ nơi quê hương Nghệ An. Ngày 7 tháng 5 năm 1956, anh đã được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Câu chuyện của anh mãi mãi là một bài văn sống động về ý chí kiên cường và lòng trung thành tuyệt đối. Anh đã cắm lá cờ chiến thắng đầu tiên và cũng chính anh đã dùng máu mình để bảo vệ lá cờ ấy cho đến tận giây phút cuối cùng. Tên anh mãi mãi là một ngôi sao sáng trên bầu trời Điện Biên, nhắc nhở chúng ta về một thế hệ đã "không tiếc máu xương để làm nên chiến thắng".
