Trận càn Cảnh Dương (17)

Trên chiến trường Quảng Bình từ tháng 5-1948, ta chủ trương mở mặt trận phía bắc, khai thông đường đưa bộ đội chủ lực tiến vào hỗ trợ, tạo thế cho hoạt động của bộ đội địa phương và dân quân du kích. Lo sợ trước sự phát triển nhanh chóng của bộ đội chủ lực và phong trào chiến tranh du kích, thực dân Pháp điều động hai tiểu đoàn bộ binh cơ động, một đại đội cơ giới Thái Phiên (Thừa Thiên) và Quảng Trị ra bắc Quảng Bình, phối hợp với quân chiếm đóng tiến hành củng cố các vị trí đồn bốt; sửa chữa quốc lộ 1 từ Ba Đồn đi Ròon và tỉnh lộ từ Ba Đồn đi Tiên Lương; cho máy bay ném bom Tuyên Hóa, tung gián điệp biệt kích ra các vùng tự do thăm dò lực lượng của ta.

Ngày 6-5, thực dân Pháp huy động hơn 300 lính, chia làm hai mũi bao vây thôn Cảnh Dương hòng tiêu diệt lực lượng du kích và đè bẹp phong trào kháng chiến ở đây. Với tinh thần quyết tâm bảo vệ làng, quân và dân Cảnh Dương đã anh dũng bẻ gãy các đợt tấn công, diệt và làm bị thương 21 tên địch, buộc chúng phải rút chạy.

Đầu tháng 7-1949, địch lại tập trung một lực lượng lớn hơn 1000 quân có không quân và thủy quân yểm trợ tiến đánh vùng Ròon hòng tiêu diệt cơ quan lãnh đạo kháng chiến của huyện Quảng Trạch và lực lượng bộ đội địa phương, dân quân du kích ở đây. Tuy lực lượng địch đông, hỏa lực mạnh nhưng với tinh thần chiến đấu ngoan cường "quyết tử giữ làng" quân và dân Quảng Trạch đã bẻ gãy các đợt tấn công của địch. Đặc biệt nhân dân và dân quân du kích Cảnh Dương đã anh dũng chiến đấu tiêu diệt 11 tên địch trong đó có một tên quan ba. Cảnh Dương trở thành một pháo đài bất khả xâm phạm, xứng đáng là làng chiến đấu kiểu mẫu trong phong trào chiến tranh du kích của Quảng Bình.

Trong khi phong trào kháng chiến phát triển mạnh ở phía bắc tỉnh thì ở phía nam, các huyện Quảng Ninh, Lệ Thủy tuy phong trào chiến tranh du kích đã có bước tiến mới nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn, vẫn đang là hậu phương an toàn của địch.

Trong bối cảnh đó, ngày 19-5-1949, Đại hội đại biểu Đảng bộ Quảng Bình lần thứ II được triệu tập ở Kim Bảng (Minh Hóa) nhằm đánh giá lại hơn một năm lãnh đạo kháng chiến của Đảng bộ từ Đại hội lần thứ nhất (1-1948) và đề ra nhiệm vụ đẩy mạnh kháng chiến trong thời kỳ tới. Đại hội nhận định: Sau Đại hội lần thứ nhất của Đảng bộ, phong trào kháng chiến của Quảng Bình đã có những bước phát triển mạnh nhưng chưa đều khắp. Nhìn toàn cục phong trào kháng chiến nghiêng hẳn về hai huyện phía bắc là Bố Trạch và Quảng Trạch, hai huyện Quảng Ninh, Lệ Thủy địch vẫn thực hiện được kế hoạch đánh phá bình định của chúng.

Có tình hình đó là do Tỉnh ủy chưa quan tâm đúng mức việc chỉ đạo phong trào kháng chiến ở hai huyện phía nam, chưa nhận rõ vị trí quan trọng của Quảng Ninh, Lệ Thủy, chưa thấy được đây là vùng trọng điểm nhân tài vật lực của Quảng Bình. Đại hội phê phán nghiêm khắc tư tưởng cầu an, ngại khó, ngại gian khổ của một số cán bộ, đảng viên và chủ trương đưa những đồng chí có kinh nghiệm chiến đấu lên tỉnh bổ sung cho chiến trường miền Nam của Tỉnh. Đại hội nêu khẩu hiệu hành động "miền Nam mạnh là Quảng Bình mạnh" "Rời chiến khu, thực hiện hạ sơn, bám dân, bám làng hoạt động”, quyết định phát động cao trào "Quảng Bình quật khởi" nhằm đẩy mạnh cuộc kháng chiến kiến quốc của Quảng Bình lên một bước mới.

Nhằm trực tiếp chỉ đạo phong trào, trọng tâm là Quảng Ninh và Lệ Thủy, Đại hội còn ra nghị quyết chuyển cơ quan lãnh đạo của tỉnh vào vùng Lệ Ninh (Hoa Thủy, Sơn Thủy, Vạn Xuân, Đại Phúc) và đẩy mạnh công tác giao thông vận tải, bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt phục vụ kháng chiến.