TRẦN CAN – LÁ CỜ TRÊN NÓC HẦM HIM LAM
Chiều 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn. Trên chiến trường Him Lam, những khẩu pháo của quân ta đồng loạt khai hỏa. Phía trước là hệ thống cứ điểm được quân Pháp xây dựng kiên cố. Bộ đội ta tiến lên trong mưa đạn.
Trong số những người tham gia trận đánh có Trần Can, quê ở Yên Thành, Nghệ An. Anh sinh năm 1931, nhập ngũ năm 1951 và thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312. Him Lam là một trong những cứ điểm quan trọng của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Muốn tiến sâu vào trung tâm, quân ta phải lần lượt phá vỡ các cứ điểm vòng ngoài. Đêm xuống. Khói súng bao phủ trận địa. Các chiến sĩ từng bước tiến lên. Trần Can chỉ huy bộ đội xung kích đánh vào hệ thống phòng ngự của địch. Theo tư liệu về trận đánh, khoảng 19 giờ ngày 13 tháng 3, tiểu đội xung kích do Trần Can chỉ huy đã dẫn đầu đội hình tiến công, chiếm được các vị trí tiền duyên của địch. Cuộc chiến tiếp tục. Từng mét chiến hào. Từng ụ súng. Từng lô cốt. Mỗi bước tiến đều phải trả giá bằng mồ hôi và máu. Rồi thời khắc quan trọng cũng đến. Lực lượng ta đánh chiếm được khu vực chỉ huy của cứ điểm Him Lam. Và Trần Can là người đã cắm lá cờ “Quyết chiến - Quyết thắng” lên nóc hầm chỉ huy của địch. Lá cờ tung lên giữa khói lửa. Nó đánh dấu chiến thắng của quân ta trong trận mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nhưng câu chuyện về Trần Can chưa kết thúc ở đó. Chiến dịch còn kéo dài gần hai tháng. Từ Him Lam, quân ta tiếp tục tiến công các cứ điểm khác. Ngày 7 tháng 5 năm 1954, Điện Biên Phủ giành thắng lợi. Đó cũng là ngày Trần Can hy sinh. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, anh hy sinh vào ngày cuối cùng của chiến dịch, ngay trước thời khắc chiến thắng. Một điều rất xúc động trong câu chuyện của Trần Can là:
Anh đã nhìn thấy lá cờ chiến thắng tung lên.
Nhưng không kịp nhìn thấy toàn bộ chiến thắng cuối cùng.
Người lính ấy đã đi gần trọn một vòng chiến dịch.
Từ ngày đầu tiên ở Him Lam đến ngày cuối cùng ở Điện Biên Phủ.
Tên anh gắn với cả hai thời điểm đặc biệt ấy.
Trong những năm sau này, nhiều kỷ vật của Trần Can được lưu giữ và giới thiệu cho công chúng. Một trong những hiện vật được nhắc đến là chiếc mũ nan anh sử dụng trong trận đánh Him Lam. Những hiện vật như vậy khiến lịch sử trở nên gần gũi. Bởi chiến tranh không chỉ là những con số trên bản đồ. Đó còn là một chiếc mũ. Một lá cờ. Một khẩu súng. Một con đường hành quân. Một người lính có tên, có quê hương và có gia đình. Trần Can từ quê Nghệ An ra trận. Anh đã cùng đồng đội chiến đấu tại một thung lũng xa quê hàng trăm cây số. Ngày nay, khi đứng trước những chiến tích của Điện Biên Phủ, chúng ta thường nhìn thấy kết quả của cả một chiến dịch. Nhưng phía sau mỗi chiến thắng là vô số con người cụ thể. Có người trở về. Có người mang thương tật suốt đời. Có người nằm lại mãi mãi. Trần Can là một trong những người đã nằm lại. Câu chuyện về anh nhắc thế hệ trẻ rằng lịch sử được làm nên không chỉ bởi những quyết định lớn của các vị tướng, mà còn bởi sự cố gắng của từng người lính trên từng chiến hào. Lá cờ trên nóc hầm Him Lam vì thế không chỉ là biểu tượng của một trận thắng.
Nó còn là lời nhắc: Mỗi thành quả lớn đều được xây dựng từ sự đóng góp của rất nhiều con người.
