Trần Can – Người cắm lá cờ trên nóc Him Lam và nằm lại trước giờ chiến thắng

Nếu có một bức ảnh có thể kể lại cả một phần của Chiến dịch Điện Biên Phủ, đó có lẽ là bức ảnh người chiến sĩ đang cắm lá cờ lên nóc một cứ điểm vừa bị đánh chiếm.

Phía dưới là chiến hào.

Xung quanh là những công sự bị bom đạn phá hủy.

Khói súng vẫn còn bao phủ trận địa.

Và trên cao, lá cờ “Quyết chiến – Quyết thắng” tung bay.

Người cắm lá cờ ấy là Trần Can.

Nhưng ít ai biết rằng, người chiến sĩ trong bức ảnh lịch sử ấy sẽ tiếp tục chiến đấu suốt gần hai tháng sau đó và hy sinh vào đúng ngày cuối cùng của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Một người xuất hiện ở ngày đầu của chiến thắng.

Và cũng nằm lại vào ngày cuối của chiến thắng.

Từ người lính đến người chỉ huy

Trần Can sinh năm 1920 tại xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An.

Ông tham gia cách mạng và nhập ngũ từ khi còn trẻ. Qua những năm tháng chiến đấu, ông dần trưởng thành trong quân đội, trở thành cán bộ có kinh nghiệm và được đồng đội tin tưởng.

Đến Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trần Can thuộc Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312.

Đây là một trong những đơn vị trực tiếp tham gia tiến công các cứ điểm quan trọng của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Trước khi chiến dịch bắt đầu, những người lính hiểu rằng trận chiến phía trước sẽ vô cùng khốc liệt.

Điện Biên Phủ được quân Pháp xây dựng thành một tập đoàn cứ điểm lớn, với hệ thống công sự, hầm hào, hàng rào dây thép gai và hỏa lực phòng thủ mạnh.

Để tiến vào trung tâm Mường Thanh, quân ta phải lần lượt đánh chiếm các cứ điểm vòng ngoài.

Và Him Lam là một trong những cứ điểm đầu tiên.

Ngày 13/3/1954, trận đánh mở màn bắt đầu.

Lá cờ trên nóc Him Lam

Chiều hôm ấy, pháo binh Việt Nam đồng loạt nổ súng.

Trận địa rung chuyển.

Những khẩu pháo từ các sườn núi liên tục trút đạn xuống Him Lam.

Sau pháo binh là bộ binh.

Các chiến sĩ từ những đường hào tiến lên, từng bước vượt qua hệ thống phòng ngự của quân Pháp.

Trần Can lúc ấy là Đại đội phó.

Nhưng khi trận đánh bắt đầu, ông không đứng phía sau.

Ông trực tiếp dẫn đầu bộ đội xung kích.

Các chiến sĩ phải vượt qua những hàng rào dây thép gai, những ụ súng và các hỏa điểm liên tục bắn ra.

Đường tiến công bị chặn lại nhiều lần.

Có lúc cả đội hình phải nằm xuống tránh hỏa lực.

Nhưng Trần Can vẫn thúc giục chiến sĩ tiến lên.

Ông dẫn đầu một tổ chiến đấu vượt qua lô cốt tiền duyên, tiến thẳng về phía sở chỉ huy của cứ điểm.

Cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt.

Những người lính lần lượt tiến vào.

Và rồi, khi sở chỉ huy Him Lam bị đánh chiếm, Trần Can dẫn các chiến sĩ tiến lên nóc lô cốt.

Ông cắm lá cờ “Quyết chiến – Quyết thắng” mà Bác Hồ trao cho các chiến sĩ Điện Biên Phủ.

Lá cờ tung bay trên nóc cứ điểm.

Khoảnh khắc ấy được nghệ sĩ nhiếp ảnh Triệu Đại ghi lại.

Đó là một trong những hình ảnh nổi tiếng của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Theo Báo Quân đội nhân dân, nghệ sĩ Triệu Đại đã chụp nhiều khuôn hình về khoảnh khắc này và sau đó ghép hai bức ảnh ngang để tạo thành hình ảnh toàn cảnh cứ điểm Him Lam bị quân ta tiến công, trong đó hình ảnh người chiến sĩ Trần Can cắm cờ trở thành một phần của ký ức lịch sử về trận đánh mở màn.

Nhưng khoảnh khắc ấy chưa phải là kết thúc câu chuyện.

Trái lại, đó mới chỉ là ngày đầu tiên.

Sau Him Lam, chiến dịch tiếp tục.

Những người lính không có thời gian để dừng lại lâu bên chiến thắng.

Phía trước vẫn còn hàng loạt cứ điểm.

Vẫn còn những trận đánh khốc liệt hơn.

Vẫn còn A1, C1, C2, D1, D2 và những vị trí phòng thủ khác.

Trần Can tiếp tục cùng đơn vị chiến đấu.

Những ngày dài giữa lòng chảo Điện Biên

56 ngày đêm của Chiến dịch Điện Biên Phủ là chuỗi ngày mà mỗi bước tiến đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, máu và sự hy sinh.

Những người lính sống trong chiến hào.

Có những ngày mưa xuống khiến đất bùn nhão nhoét.

Có những đêm pháo sáng soi trắng bầu trời.

Có những buổi sáng thức dậy không biết người đồng đội nằm bên cạnh còn sống hay đã hy sinh.

Nhưng chiến dịch vẫn tiếp tục.

Trần Can từ một người lính trực tiếp xung phong ở Him Lam trở thành người cán bộ tiếp tục chỉ huy bộ đội qua những trận đánh ngày càng quyết liệt.

Đồng đội nhớ đến ông là người luôn có mặt ở nơi khó khăn nhất.

Khi đơn vị gặp hỏa lực mạnh, ông tìm cách tiếp cận.

Khi chiến sĩ bị thương, ông tổ chức đưa người bị thương ra ngoài.

Khi đội hình bị chặn lại, ông tìm hướng đột phá.

Và khi cần người đi đầu, ông thường là người bước lên trước.

Nhưng không ai biết rằng ông sẽ không thể nhìn thấy trọn vẹn khoảnh khắc chiến thắng.

Đêm 6/5/1954

Đêm 6/5.

Chiến dịch đã bước vào những giờ phút cuối cùng.

Quân ta chuẩn bị tổng công kích.

Tại cứ điểm 507, Tiểu đoàn 130 của Trần Can được giao nhiệm vụ tiến công.

Cùng thời điểm đó, tại đồi A1, khối bộc phá gần 1.000kg được chuẩn bị cho trận đánh quyết định.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, đêm 6/5/1954, Tiểu đoàn 130 bắt đầu tiến công cứ điểm 507. Nhưng hàng rào dây thép gai của địch khiến việc mở cửa tiến công gặp rất nhiều khó khăn. Bộc phá đánh vào hàng rào nhưng hiệu quả không như mong muốn.

Trời dần sáng.

Nhưng cửa mở vẫn chưa hoàn thành.

Các chiến sĩ phải nằm lại dưới hỏa lực địch.

Thương vong tăng lên.

Đại đội này lên thay đại đội khác.

Nhưng vẫn không thể dễ dàng xuyên qua hệ thống phòng thủ.

Trần Can quyết định trực tiếp dẫn đầu.

Ông vắt người qua hàng rào, tìm cách mở đường cho bộ đội xung kích.

Những người lính phía sau nhìn thấy người chỉ huy của mình tiến lên.

Họ tiếp tục tiến theo.

Nhưng hỏa lực địch quá mạnh.

Trần Can bị thương.

Rồi lại tiếp tục chiến đấu.

Cán bộ đại đội lần lượt bị thương vong.

Trần Can lên thay.

Ông tiếp tục chỉ huy đơn vị đột phá.

Đến lúc ấy, người chỉ huy không còn chỉ huy từ phía sau.

Ông ở ngay tuyến đầu.

Cùng chiến sĩ xông lên.

Buổi sáng ngày 7/5/1954

Trời sáng.

Cứ điểm 507 vẫn còn một phần nằm trong tay quân Pháp.

Trận đánh tiếp tục.

Trần Can lại dẫn đầu bộ đội.

Ông bị thương nhiều lần.

Nhưng vẫn không rời vị trí.

Đến khi quân ta chiếm được một phần điểm cao 507, Trần Can hy sinh.

Đó là sáng ngày 7/5/1954.

Ngày mà chỉ vài giờ sau, toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ sẽ sụp đổ.

Ngày mà lá cờ chiến thắng sẽ tung bay trên nóc hầm De Castries.

Ngày mà tiếng súng Điện Biên Phủ đi đến hồi kết.

Nhưng Trần Can không còn ở đó.

Người chiến sĩ đã cắm cờ trên Him Lam ngày đầu tiên đã nằm lại trước khi nghe tin chiến thắng cuối cùng.

4

Một vòng chiến dịch

Có lẽ vì thế mà Báo Quân đội nhân dân gọi câu chuyện của Trần Can là “đi trọn một vòng chiến dịch”.

Cách gọi ấy rất đặc biệt.

Bởi trong 56 ngày đêm Điện Biên Phủ, rất nhiều người lính chỉ có mặt ở một trận đánh.

Có người hy sinh ở những ngày đầu.

Có người hy sinh ở những ngày giữa chiến dịch.

Có người sống đến ngày chiến thắng.

Còn Trần Can thì đặc biệt hơn.

Ông có mặt trong trận mở màn ngày 13/3, khi lá cờ được cắm trên Him Lam.

Và hy sinh ngày 7/5, đúng ngày kết thúc chiến dịch.

Một vòng chiến dịch.

Từ tiếng súng đầu tiên.

Đến những giờ phút cuối cùng.

Từ lá cờ trên Him Lam.

Đến nấm mồ của người chiến sĩ nằm lại trước giờ chiến thắng.

Bức ảnh còn lại

Sau chiến tranh, bức ảnh Trần Can cắm cờ trên nóc Him Lam trở thành một trong những hình ảnh được nhắc đến khi nói về Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Điều đặc biệt là bức ảnh ấy không chỉ cho thấy một người lính đang cắm cờ.

Nó còn lưu lại một khoảnh khắc chuyển giao:

Một cứ điểm vừa thất thủ.

Một lá cờ vừa được dựng lên.

Một chiến thắng vừa bắt đầu.

Nhưng người trong bức ảnh ấy sẽ hy sinh chưa đầy hai tháng sau.

Bởi vậy, khi nhìn lại bức ảnh hôm nay, chúng ta biết thêm một điều mà những người xem nó vào ngày 13/3/1954 có lẽ chưa thể biết:

Người chiến sĩ đang đứng trên nóc Him Lam sẽ không sống đến ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Đó chính là điều khiến câu chuyện của Trần Can trở nên đặc biệt.

Người con trai và những kỷ vật của cha

Sau khi Trần Can hy sinh, gia đình ông nhận được những giấy tờ và kỷ vật liên quan đến người cha đã nằm lại ở Điện Biên.

Theo Báo Quân đội nhân dân, con trai ông là Trần Hồng Lĩnh sau này đã hiến tặng chiếc Huân chương Quân công của cha cho Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Ông chỉ giữ lại một chiếc Huy chương Chiến thắng đã bị gián, mối làm hư hỏng cùng Bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ.

Những kỷ vật ấy cũng giống như một phần ký ức gia đình.

Một người cha ra đi.

Một người con lớn lên cùng câu chuyện về cha.

Và nhiều năm sau, người con quyết định trao lại những kỷ vật ấy cho bảo tàng để nhiều người khác có thể nhìn thấy.

Có những thứ khi nằm trong gia đình chỉ là một món đồ.

Nhưng khi được đặt trong bảo tàng, nó trở thành một phần của lịch sử.

Một chiếc huân chương không chỉ kể về thành tích của một người.

Nó kể về một thế hệ.

Một thế hệ đã đi qua chiến tranh và có những người không trở về.

Người cắm cờ không kịp nhìn thấy ngày cờ tung bay

Có một nghịch lý rất buồn trong câu chuyện của Trần Can.

Ngày 13/3/1954, ông cắm cờ trên Him Lam.

Gần hai tháng sau, ngày 7/5/1954, ông hy sinh.

Và cũng chính ngày 7/5 ấy, lá cờ chiến thắng được kéo lên tại trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Ông đã góp phần làm nên chiến thắng.

Nhưng không được nhìn thấy chiến thắng cuối cùng.

Có lẽ lịch sử của chiến tranh luôn có những câu chuyện như vậy.

Người làm nên ngày mai đôi khi không kịp sống đến ngày mai.

Những người mở đường không phải lúc nào cũng được đi đến cuối con đường.

Và những người gieo hạt đôi khi không kịp nhìn thấy mùa quả ngọt.

Trần Can là một người như thế.

🌿 Lời kết cho “Câu chuyện thời hoa lửa”

Ngày 13/3/1954, giữa khói lửa Him Lam, Trần Can cắm lá cờ “Quyết chiến – Quyết thắng” lên nóc cứ điểm.

Ngày 7/5/1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ đi đến những giờ phút cuối cùng, ông nằm lại ở cứ điểm 507.

Hai ngày ấy cách nhau 55 ngày.

Nhưng với Trần Can, đó là cả một cuộc đời chiến đấu.

Ông không kịp nhìn thấy lá cờ chiến thắng cuối cùng tung bay trên nóc hầm De Castries.

Không kịp nghe tin Điện Biên Phủ toàn thắng.

Không kịp trở về với gia đình.

Nhưng hình ảnh ông cắm cờ trên Him Lam vẫn còn ở lại.

Và mỗi khi nhìn vào bức ảnh ấy, chúng ta không chỉ nhìn thấy một người lính.

Chúng ta nhìn thấy cả một thế hệ đã đi vào chiến tranh, chiến đấu ở nơi gian khổ nhất và có những người đã nằm lại ngay trước ngày đất nước đón tin chiến thắng.

“Câu chuyện thời hoa lửa” – kể lại những cuộc đời đã đi qua chiến tranh, để những thế hệ sinh ra trong hòa bình hiểu rằng phía sau mỗi chiến thắng là biết bao con người đã gửi lại tuổi xuân của mình.