Trần Cao Vân và chiếc bánh in giấu thư mật
Giai thoại về Trần Cao Vân và chiếc bánh in giấu thư mật là một minh chứng sống động cho sự mưu trí, sáng tạo của các nhà yêu nước thuộc tổ chức Việt Nam Quang Phục Hội trong quá trình chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa Duy Tân (năm 1916).
Bối cảnh ra đời của những chiếc bánh mật lệnh
Năm 1915 – 1916, chí sĩ Trần Cao Vân cùng người đồng chí Thái Phiên bí mật lên kế hoạch tổ chức một cuộc tổng khởi nghĩa vũ trang chống Pháp tại Kinh đô Huế và các tỉnh miền Trung. Điểm mấu chốt của kế hoạch này là họ đã vận động và nhận được sự đồng ý tham gia lãnh đạo của vị vua trẻ yêu nước Duy Tân.
Tuy nhiên, lúc bấy giờ mạng lưới mật thám của thực dân Pháp bủa vây khắp nơi. Vua Duy Tân bị giám sát chặt chẽ trong cấm cung, còn các chí sĩ cách mạng luôn nằm trong "tầm ngắm" của giặc. Việc truyền tải thông tin, thư từ mật nghị giữa bên ngoài và bên trong hoàng cung trở thành bài toán sinh tử.
Sáng kiến "Bánh in giấu thư mật"
Để qua mắt mật thám Pháp và lính canh hoàng thành, Trần Cao Vân và các đồng chí đã nghĩ ra một kế hoạch ngụy trang tinh vi: Dùng đặc sản bánh in (bánh ngũ sắc) của xứ Huế để giấu mật thư.
Cách ngụy trang: Thư từ qua lại hoặc các bản mật lệnh chỉ định ngày giờ khởi nghĩa được viết rất nhỏ trên các loại giấy quyến (loại giấy mỏng thường dùng để cuốn thuốc lá). Sau đó, những tờ giấy này được cuộn chặt, bọc nilon chống ẩm rồi khéo léo đúc vào giữa nhân những chiếc bánh in.
Vận chuyển hợp pháp: Những chiếc bánh này được xếp chung vào các hộp tráp sang trọng để làm quà biếu, hoặc giao cho các nội thị, người nấu bếp có cảm tình với cách mạng mang vào cung dâng lên cho vua Duy Tân như một món ăn ngự thiện hằng ngày.
Tiếp nhận mật lệnh: Ở trong cung, vua Duy Tân và các cận thần thân tín khi bẻ bánh ra ăn sẽ thu lấy những mảnh giấy này, đọc thông tin và sau đó tiêu hủy ngay lập tức bằng cách đốt hoặc nuốt chửng.
Nhờ những chiếc bánh in giấu thư mật này, thông tin giữa vua Duy Tân và Ủy ban khởi nghĩa bên ngoài được giữ thông suốt suốt một thời gian dài, giúp chốt hạ thời gian khởi sự vào đêm ngày 3 tháng 5 năm 1916.
Kết cục bi tráng
Mặc dù công tác bảo mật bằng "bánh in" vô cùng tinh vi, nhưng sát ngày khởi nghĩa, cơ mưu bị một kẻ phản bội tên là Võ An đi báo cáo với quân Pháp tại Quảng Ngãi, khiến thực dân Pháp đề phòng và siết chặt vòng vây.
Cuộc khởi nghĩa Duy Tân thất bại, vua Duy Tân bị bắt giam và đày sang đảo Ré. Riêng chí sĩ Trần Cao Vân cùng Thái Phiên đã dũng cảm nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ tính mạng cho vị vua trẻ. Ngày 17 tháng 5 năm 1916, ông hiên ngang bước ra pháp trường An Hòa (Huế) chịu án chém, hiến trọn đời mình cho non sông.
Chiếc bánh in mộc mạc của xứ Huế, qua bàn tay và khối óc của Trần Cao Vân, đã đi vào lịch sử như một "vũ khí giao liên" đặc biệt, biểu tượng cho lòng yêu nước và ý chí kiên cường của cha ông.
