TRẬN CHIẾN 81 NGÀY ĐÊM THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ

Năm 1972, Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam tổ chức tổng tấn công trên 3 chiến trường chính: Quảng Trị, Bắc Tây Nguyên, và Đông Nam Bộ (Bình Long), trong đó hướng chủ yếu là tỉnh Quảng Trị. Lúc này Hội nghị Paris đang ở thế có lợi cho Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau khi Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam đẩy lùi được Chiến dịch Lam Sơn 719 của Quân lực Việt Nam Cộng hòa cùng các chiến thắng khác của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam ở Đắk Tô, Bắc Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Sức ép về việc phải giành được một chiến thắng có tính biểu tượng lên Quân lực Việt Nam Cộng hòa và Quân đội Hoa Kỳ nhằm lấy lại thế thượng phong trên bàn đàm phán ngày một gia tăng. Ngày 25 tháng 5 năm 1972, Tổng thống Thiệu đưa ra cam kết bằng mọi giá tái chiếm Quảng Trị cũng như trách móc phía Hoa Kỳ đang bỏ rơi đồng minh.Giữa tháng 6, Hoa Kỳ và Quân lực Việt Nam Cộng hòa dồn lực lượng với sự tham gia mạnh của không quân, hải quân Hoa Kỳ và bắt đầu phản công trên chiến trường (chiến dịch Lam Sơn 72).Cuộc chiến 81 ngày ở thị xã và thành cổ Quảng Trị bắt đầu.

Diễn biến chính Diễn biến chính của cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Ngày 28/6/1972, QLVNCH dưới sự chỉ huy của tướng Ngô Quang Trưởng mở chiến dịch Lam Sơn 72 với mục tiêu chiếm lại Quảng Trị trên hai gọng kìm. Chiều ngày 28, đơn vị quân lực Việt Nam cộng hòa tiến đánh cô lập đơn vị hai sư đoàn 304 và 308 hiện đang đóng bờ nam sông Mỹ Chánh. Ở phía đông, hai lữ đoàn thủy quân, 1 đánh vào Hải Lăng, 1 đánh vào các thứ điểm khác.Từ 9/7, QLVNCH với sự hỗ trợ của pháo hạm từ Hạm đội 7 (Mỹ), hỏa lực pháo binh tầm xa liên tục bắn phá dữ dội Thành cổ Quảng Trị và B-52 ném bom dọc bờ tả ngạn sông Thạch Hãn và hậu phương để ngăn chặn Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam tăng cường quân số, vận chuyển tiếp tế.Ngày 28/7 Tướng Ngô Quang Trưởng buộc phải dừng tấn công, chuyển nhiệm vụ cho Thủy quân lục chiến, chấm dứt kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh. Đầu tháng 8, QLVNCH tiếp tục dồn lực tấn công với chiến thuật “lấn dũi” (từng bước tiến công nhỏ nhưng liên tục, tận dụng tối đa hỏa lực yểm trợ). Ngày 9/9, sau hơn hai tháng chiến đấu kiên cường, lực lượng QGP trong Thành cổ dần suy yếu, thiếu thốn đạn dược và thực phẩm. Nhiều đơn vị bị chia cắt. Đến đêm 15 rạng sáng 16/9, Bộ chỉ huy QGP ra lệnh rút quân khỏi Thành cổ, chính thức kết thúc 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Quảng Trị.

Là một trong những trận đánh ác liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của quân và dân ta . Quân đội Mỹ - Việt Nam Cộng hòa đã huy động một lượng lớn hỏa lực, gồm máy bay B-52, pháo hạm từ hạm đội 7, pháo binh và xe tăng để chiếm lại Quảng Trị. Tuy nhiên, lực lượng Quân Giải phóng vẫn kiên cường bám trụ, gây tổn thất lớn cho đối phương. Quân Giải phóng chủ động rút lui chiến lược: Trước sức ép hỏa lực áp đảo, quân ta đã chủ động rút khỏi Thành cổ Quảng Trị vào ngày 16/9/1972, sau khi đã gây nhiều thiệt hại cho quân địch và giữ chân chúng trong một thời gian dài. Quân Mỹ - VNCH giành lại Thành cổ nhưng với tổn thất lớn: Tuy giành được quyền kiểm soát Thành cổ nhưng quân đội VNCH đã phải huy động tối đa lực lượng và chịu tổn thất nặng nề.

Gây tổn thất lớn cho quân Mỹ - VNCH: Việc giữ vững Thành cổ suốt 81 ngày đã làm tiêu hao nghiêm trọng sinh lực và phương tiện chiến tranh của đối phương.

Tạo lợi thế trên bàn đàm phán Paris: Trận đánh đã góp phần quan trọng vào việc tạo áp lực lên Mỹ trong cuộc đàm phán Hiệp định Paris năm 1973. Mỹ buộc phải ngồi vào bàn đàm phán với lập trường mềm mỏng hơn, tiến tới ký kết Hiệp định Paris vào tháng 1/1973, rút quân khỏi Việt Nam.

Khẳng định tinh thần chiến đấu kiên cường của quân dân ta: 81 ngày đêm bám trụ trong điều kiện bị tấn công liên tục bằng bom, pháo cho thấy tinh thần bất khuất của quân và dân ta.

Góp phần vào thắng lợi cuối cùng năm 1975: Cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị là một trong những trận đánh góp phần làm suy yếu lực lượng của VNCH, tạo điều kiện cho chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Thành cổ Quảng Trị ngày nay là một di sản lịch sử cách mạng tiêu biểu, ghi dấu trận chiến 81 ngày đêm khốc liệt năm 1972. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Trên mảnh đất nhỏ bé này, hàng vạn chiến sĩ, phần lớn là những người lính trẻ, đã kiên cường chiến đấu và hi sinh để bảo vệ từng tấc đất của Tổ quốc. Dù không còn nguyên vẹn sau bom đạn chiến tranh, Thành cổ vẫn mang giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc, trở thành nơi tưởng niệm những người đã ngã xuống. Di sản này không chỉ lưu giữ ký ức về một trận chiến ác liệt, mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay về tinh thần bất khuất và lý tưởng sống cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam trong thời hoa lửa.