Trận chiến nghẹt thở xóa bỏ "Đêm trước Đổi mới" tại Thành phố Hồ Chí Minh
Trước khi trở thành người đứng đầu Chính phủ, ông Phan Văn Khải đã cùng các cộng sự trải qua một giai đoạn lịch sử đầy cam go khi giữ chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân TP.HCM (1985 – 1989), thời điểm nền kinh tế Việt Nam khủng hoảng nghiêm trọng.
Bối cảnh ngột ngạt của cơ chế bao cấp: Những năm đầu thập niên 1980, cơ chế tập trung quan liêu bao cấp khiến nền kinh tế nghẹt thở. Hàng hóa khan hiếm, tiền tệ lạm phát phi mã, người dân phải xếp hàng rồng rắn để nhận từng lạng thịt, cân gạo mốc. Các nhà máy tại Sài Gòn đứng trước nguy cơ đóng cửa hàng loạt vì thiếu nguyên liệu, công nhân không có việc làm.
"Xé rào" cứu doanh nghiệp: Đứng trước vận mệnh của thành phố, ông Phan Văn Khải cùng với Bí thư Thành ủy lúc bấy giờ là ông Nguyễn Văn Linh (sau này là Tổng Bí thư) đã đưa ra những quyết định mang tính sinh tử. Ông chủ động bảo lãnh và cho phép các xí nghiệp, nhà máy được tự chủ tìm nguồn nguyên liệu, tự tiêu thụ sản phẩm và tự định giá thay vì ngồi chờ chỉ tiêu từ Trung ương rót xuống.
Đấu trí giữ niềm tin: Đây là một quyết định cực kỳ mạo hiểm lúc bấy giờ, có thể phải đánh đổi bằng cả sự nghiệp chính trị, thậm chí là tù tội vì vi phạm nguyên tắc quản lý kinh tế tập trung. Ông Khải đã trực tiếp ra Hà Nội, kiên trì giải trình, thuyết phục các nhà lãnh đạo Trung ương bằng những con số thực tế: Nhà máy có điện, công nhân có lương, chợ có gạo. Sự dũng cảm "xé rào" của ông tại TP.HCM chính là những viên gạch đầu tiên, tạo tiền đề thực tiễn vững chắc cho sự ra đời của Đường lối Đổi mới tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986.
