Trận chiến tại Nhà hát Lớn Hà Nội (tháng 12-1946)
Theo báo ảnh The Sphere (Anh), số ra ngày 11-1-1947, Nhà hát Lớn Hà Nội đã bị quân Pháp chiếm đóng vào tháng 12-1946. Trên ban công tầng hai của tòa nhà khi đó còn rõ vết đạn pháo.Vào thời điểm này, Nhà hát Lớn do một trung đội Vệ quốc đoàn thuộc Tiểu đoàn 101 và một tiểu đội Tự vệ Chiến đấu Hoàng Diệu trấn giữ. Đêm 19 rạng sáng 20-12-1946, quân Pháp huy động một trung đội bộ binh thuộc Đại đội 10, Tiểu đoàn 3/6 RIC, được yểm trợ bởi một pháo tự hành M8 HMC và bốn xe half-track (trong đó có hai chiếc trang bị pháo 75 mm và cối 81 mm) tiến công chiếm vị trí này.Hai đợt tấn công đầu tiên của quân Pháp bị đẩy lui. Đến đợt xung phong thứ ba, khoảng 1 giờ sáng ngày 20-12, quân Pháp mới chiếm được khu vực khán phòng và tầng hai Nhà hát Lớn. Các cuộc càn quét giành giật khu vực tầng hầm và tầng mái tiếp diễn suốt đêm, và đến khoảng 9 giờ sáng, quân Pháp mới hoàn toàn làm chủ vị trí.Theo phía Việt Nam, phần lớn lực lượng bảo vệ Nhà hát Lớn đã anh dũng hy sinh. Trong số đó có 13 thương binh bị bắt và bị lính Pháp xử bắn ngay trước Ngân hàng Đông Dương vào sáng 21-12-1946.Dù quân số ít ỏi, trang bị thô sơ và thiếu thốn, các chiến sĩ bảo vệ Nhà hát Lớn cùng quân dân Thủ đô đã cầm chân và tiêu hao lực lượng Pháp suốt gần hai tháng. Đây là một kỳ tích của quân đội non trẻ Việt Nam, thể hiện tinh thần quyết tử, chiến đấu ngoan cường giữa lòng Thủ đô. Chiến thuật chiến tranh đô thị táo bạo này đã tạo điều kiện để lãnh đạo Việt Minh rút lui an toàn, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến trường kỳ, làm phá sản kế hoạch “đánh nhanh, diệt gọn” của thực dân Pháp.Sau khi Trung đoàn Thủ đô rút lui an toàn, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã gửi thư khen ngợi: “Các chiến sĩ đã chiến đấu hai tháng ròng rã để giữ vững ngọn cờ nước Việt giữa Thủ đô Hà Nội. Các chiến sĩ đã nêu cao tinh thần oanh liệt của dân Việt và thanh danh rực rỡ của quân đội quốc gia Việt Nam. Các chiến sĩ lại mở được con đường máu qua vòng vây dày đặc quân địch để thực hiện chỉ thị bảo tồn chủ lực. Các chiến sĩ sẽ tiếp tục chiến đấu cho Tổ quốc Việt Nam, chúng ta sẽ chiến đấu mười năm hay lâu hơn nữa nếu cần, cho đến ngày Tổ quốc độc lập, thống nhất. Cho đến ngày Thủ đô Hà Nội trở thành Thủ đô của một nước độc lập, thống nhất. Ta thề: Thủ đô sẽ chiến thắng quân thù!”Để cổ vũ tinh thần chiến đấu của các đội Cảm tử quân Thủ đô, ngày 27-1-1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi các chiến sĩ Cảm tử quân, trong đó có đoạn: “Các em là đội cảm tử. Các em quyết tử để cho Tổ quốc quyết sinh.Các em là đại biểu cho tinh thần tự tôn, tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường ấy đã trải qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám và truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục tinh thần bất diệt đó để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau...”Về phía Pháp, dù chiếm được Hà Nội với tổn thất tương đối nhỏ (vài trăm thương vong trong tổng số khoảng 110.000 quân Pháp hiện diện tại Đông Dương đầu năm 1947), đây vẫn được coi là một thắng lợi chiến thuật. Tuy nhiên, họ tin rằng sau khi chiếm được Hà Nội, việc bình định toàn bộ Đông Dương sẽ dễ dàng và nhanh chóng, nhưng thực tế cuộc chiến kéo dài đến chín năm, kết thúc bằng thất bại nặng nề của Pháp tại Điện Biên Phủ năm 1954.
