TRẦN CÔNG THẬN – NGỌN LỬA KHÔNG TẮT TRÊN QUÊ HƯƠNG CAI LẬY

Đoàn trường THPT Tứ Kiệt

Có những con người đã rời xa cuộc đời từ rất lâu, nhưng tên tuổi của họ vẫn ở lại với quê hương. Có những câu chuyện đã được kể qua nhiều thế hệ, nhưng mỗi lần nhắc lại vẫn khiến người nghe thêm tự hào về mảnh đất mình đang sống. Và có những ngọn lửa tưởng chừng đã tắt từ hơn một thế kỷ trước, nhưng thực ra vẫn âm thầm cháy trong ký ức của nhân dân.

Trần Công Thận là một con người như thế. Đối với người dân Cai Lậy, cái tên Trần Công Thận gắn liền với một giai đoạn lịch sử đầy đau thương nhưng cũng rất đỗi hào hùng của quê hương. Ông là một trong những người lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở vùng Cái Bè – Cai Lậy vào những năm cuối thế kỷ XIX, được nhân dân tôn kính gọi là “Ngươn soái Thận”

Từ người con của quê hương đến người đứng lên chống giặc Trần Công Thận, tự Phượng, quê ở xóm Võng, làng Mỹ Trang, nay thuộc ấp Mỹ Phú, xã Long Khánh, huyện Cai Lậy. Những tư liệu về ông không còn đầy đủ như những nhân vật lịch sử ở các giai đoạn sau, nhưng những gì còn được lưu lại cũng đủ để chúng ta hình dung về một người con của vùng đất Cai Lậy đã chọn đứng về phía nhân dân khi quê hương bị xâm lược.

Khi thực dân Pháp từng bước mở rộng xâm lược Nam Kỳ, nhiều người dân đã không chấp nhận cảnh quê hương rơi vào tay giặc. Trong hoàn cảnh ấy, Trần Công Thận cùng những người đồng chí của mình đứng lên tập hợp lực lượng, tiếp tục cuộc chiến đấu chống Pháp.

Sau khi cuộc khởi nghĩa của Thiên Hộ Dương thất bại vào năm 1868, lực lượng nghĩa quân tan rã. Nhưng cuộc đấu tranh ở vùng Cai Lậy – Cái Bè không vì thế mà chấm dứt. Trần Công Thận cùng Nguyễn Thanh Long, Trương Văn Rộng và Ngô Tấn Đước tiếp tục tập hợp nghĩa quân, lấy vùng Cái Bè, Cai Lậy làm căn cứ để kháng chiến.  

Trong số đó, Trần Công Thận giữ vai trò chỉ huy, tổ chức cuộc nổi dậy.Chính vì vậy, ông được người dân tôn gọi là Ngươn soái Thận. Đó không phải là một cuộc chiến dễ dàng. 

Nghĩa quân khi ấy không có vũ khí hiện đại. Những vũ khí ban đầu chủ yếu là giáo mác, gậy gộc, tầm vông vạt nhọn. Thế nhưng bằng sự gan dạ, mưu trí và cách vận dụng địa hình, nghĩa quân đã thực hiện chiến thuật lấy yếu đánh mạnh, lấy ít chống nhiều và gây cho quân Pháp nhiều tổn thất.  

Trong những trận đánh được ghi lại, nghĩa quân từng tấn công Thành Mỹ Tho, đốt kho lương của quân Pháp và tấn công Đồn Cai Lậy. Những hoạt động ấy khiến quân Pháp phải huy động một lực lượng lớn để đàn áp cuộc khởi nghĩa. Điều đó cho thấy tinh thần chiến đấu của nghĩa quân không chỉ nằm ở vũ khí trong tay. Đó còn là ý chí không chịu khuất phục.

Khi một người chọn đứng về phía quê hương Ngày nay, chúng ta có thể dễ dàng nói về lòng yêu nước qua những bài học lịch sử. Nhưng nếu đặt mình vào hoàn cảnh của những người sống cách đây hơn 150 năm, chúng ta mới có thể phần nào hiểu được sự lựa chọn của họ khó khăn đến thế nào. Đứng lên chống giặc đồng nghĩa với việc phải đối mặt với nguy hiểm. Đó có thể là mất mát. Có thể là phải xa gia đình. Và cũng có thể là không còn cơ hội trở về. Trần Công Thận đã lựa chọn con đường ấy. Ông không đứng ngoài khi quê hương bị xâm lược. Ông đã cùng nghĩa quân chiến đấu. Và chính sự lựa chọn đó đã khiến tên tuổi ông được nhân dân Cai Lậy ghi nhớ cho đến ngày hôm nay.

Cuộc khởi nghĩa cuối cùng không thể tránh khỏi sự đàn áp của thực dân Pháp. Sau một thời gian chiến đấu, lực lượng nghĩa quân bị bắt. Theo các tư liệu, quân Pháp đã bắt cả bốn vị thủ lĩnh cùng khoảng 150 nghĩa quân. Chúng tìm cách dụ dỗ bằng vinh hoa, phú quý nhưng các ông không khuất phục. Đó là một chi tiết khiến chúng ta càng thêm trân trọng khí tiết của những người đã đứng lên vì quê hương. Bởi khi đứng trước lựa chọn giữa sự sống của bản thân và lý tưởng mà mình theođuổi, họ đã không đầu hàng.

Ngày cuối cùng và sự hy sinh Ngày 14 tháng 2 năm 1871, nhằm ngày 25 tháng Chạp năm Canh Ngọ, thực dân Pháp đưa Trần Công Thận cùng ba vị nghĩa sĩ ra pháp trường tại Cai Lậy để xử chém. Nhưng điều mà quân Pháp muốn dùng để uy hiếp tinh thần nhân dân lại không thể xóa đi lòng kính phục của người dân dành cho những người đã hy sinh.

Theo tư liệu của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, sau khi xử chém, quân Pháp đem thủ cấp của bốn ông bêu ở nhiều nơi nhằm uy hiếp tinh thần kháng chiến của nhân dân. Thế nhưng nhân dân Cai Lậy vẫn bí mật mang thủ cấp của các ông về chôn cất và hương khói. Điều đó cho thấy một sự thật rất giản dị: Người anh hùng có thể bị giết, nhưng lòng dân không thể bị chém đứt. Thời gian rồi sẽ trôi qua. Những người trực tiếp chứng kiến cuộc chiến rồi cũng lần lượt qua đời. Nhưng câu chuyện về Trần Công Thận vẫn được truyền lại. Tên ông vẫn được nhắc đến. Và nơi quê hương Cai Lậy, nhân dân đã lập nơi tưởng niệm để ghi nhớ những người được tôn vinh là Tứ Kiệt. Ngọn lửa còn lại

Hôm nay, khi đứng trước Lăng Tứ Kiệt, có lẽ chúng ta khó có thể hình dung đầy đủ những gì đã diễn ra trên mảnh đất này hơn 150 năm trước. Con đường đã thay đổi. Quê hương đã thay đổi. Cuộc sống của người dân cũng đã thay đổi rất nhiều. Nhưng lịch sử vẫn còn đó. Và cái tên Trần Công Thận vẫn là một phần của lịch sử quê hương Cai Lậy.

Đối với chúng em – những học sinh Trường THPT Tứ Kiệt – việc tìm hiểu về ông không đơn thuần là tìm hiểu một nhân vật trong quá khứ. Bởi chính tên trường chúng em đang học cũng gắn với những người anh hùng của quê hương. Mỗi ngày đến trường, chúng em được học tập trong hòa bình. Chúng em có sách vở, có thầy cô, có bạn bè. Chúng em có quyền ước mơ về tương lai. Những điều ấy tưởng chừng rất bình thường, nhưng khi nhìn lại lịch sử, chúng em hiểu rằng cuộc sống bình yên chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có. Đã từng có những người phải đánh đổi tuổi trẻ. Đã từng có những người phải rời xa gia đình. Đã từng có những người chấp nhận hy sinh mạng sống. Trong số đó có Trần Công Thận.

Tuổi trẻ hôm nay sẽ làm gì? Có lẽ đây là câu hỏi mà câu chuyện về Trần Công Thận đặt ra cho mỗi chúng ta. Chúng em không sống trong thời kỳ chiến tranh như ông. Chúng em không cần cầm giáo mác để bảo vệ quê hương. Nhưng điều đó không có nghĩa là thế hệ trẻ hôm nay không có trách nhiệm. Thời đại thay đổi thì cách thể hiện lòng yêu nước cũng thay đổi. Ngày hôm nay, yêu nước có thể bắt đầu từ việc học tập nghiêm túc. Là biết trân trọng lịch sử. Là không quên những người đã hy sinh.Là giữ gìn những di tích của quê hương. Là sống có trách nhiệm với gia đình, nhà trường và xã hội. Là cố gắng trở thành một người có ích. Đó cũng là cách chúng ta tiếp nối ngọn lửa mà những thế hệ đi trước đã để lại. Trần Công Thận đã sống trong một thời đại mà đất nước cần những con người dám đứng lên. Còn chúng ta đang sống trong một thời đại cần những người trẻ có tri thức, có bản lĩnh và có trách nhiệm.

Hai thế hệ khác nhau. Hai hoàn cảnh khác nhau. Nhưng cùng chung một điểm: tình yêu quê hương. Một cái tên không bị thời gian xóa nhòa Hơn 150 năm đã trôi qua kể từ ngày Trần Công Thận hy sinh. Thế nhưng hôm nay, khi nhắc đến Cai Lậy, người ta vẫn nhớ đến ông. Không phải vì ông sống một cuộc đời giàu sang. Không phải vì ông để lại những tài sản lớn lao. Mà bởi ông đã để lại cho quê hương một thứ quý giá hơn tất cả: Tinh thần bất khuất. Có thể chúng ta không biết hết những suy nghĩ của Trần Công Thận trong những ngày cuối đời. Có thể lịch sử đã không thể lưu lại từng khoảnh khắc trong cuộc đời ông. Nhưng những gì còn lại đã đủ để thế hệ hôm nay hiểu rằng ông là một người đã chọn đứng lên khi quê hương cần. Và đó chính là điều làm nên giá trị bất tử của một con người. 

Đối với chúng em, câu chuyện về Trần Công Thận không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Đó là câu chuyện về lòng yêu nước. Là câu chuyện về sự lựa chọn. Là câu chuyện về sự hy sinh. Và hơn hết, đó là câu chuyện về một ngọn lửa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ngọn lửa ấy từng cháy trong lòng người con quê hương Cai Lậy mang tên Trần Công Thận. Hôm nay, ngọn lửa ấy tiếp tục được giữ gìn trong lòng những người trẻ. Chúng em – những học sinh Trường THPT Tứ Kiệt – sẽ không để ngọn lửa ấy tắt. Bởi chúng em hiểu rằng: Một người có thể hy sinh, một thế hệ có thể đi qua, nhưng lòng yêu nước và ký ức về những người đã hy sinh cho quê hương thì không bao giờ được phép lãng quên. Và đó chính là cách thế hệ hôm nay thổi tiếp ngọn lửa mà Trần Công Thận và những người đi trước đã để lại.