Trần Đại Nghĩa - "Cha đẻ" của ngành quân giới Việt Nam

Trong lịch sử quân sự và khoa học Việt Nam, Giáo sư, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa là một huyền thoại. Nhắc đến ông là nhắc đến một trí thức tài năng xuất chúng, người đã đặt nền móng vững chắc cho ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam ngay trong những năm tháng đất nước còn chìm trong khói lửa, gian khổ bủa vây.

Thiếu tướng, Anh hùng Lao động, Giáo sư Trần Đại Nghĩa

Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ, sinh năm 1913 trong một gia đình nhà giáo nghèo tại tỉnh Vĩnh Long. Vốn thông minh, hiếu học, ông đã xuất sắc giành được học bổng sang Pháp du học. Tại đây, Phạm Quang Lễ không chỉ lấy được hàng loạt bằng cấp danh giá (Kỹ sư, Cử nhân Toán học...) mà còn âm thầm tự tìm tòi, nghiên cứu về các loại vũ khí, thuốc nổ – những tài liệu vốn được bảo mật rất khắt khe. Với tài năng của mình, ông có được một công việc tại Pháp với mức lương lên tới hàng nghìn Franc (tương đương hàng chục lạng vàng mỗi tháng lúc bấy giờ), một cuộc sống vinh hoa mà bao người mơ ước.

Thế nhưng, bước ngoặt vĩ đại nhất của cuộc đời ông đến vào năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm nước Pháp. Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của non sông, Phạm Quang Lễ đã từ bỏ mọi bổng lộc, tiền tài và tiền đồ xán lạn ở trời Tây, lên chiếc tàu Dumont d’Urville theo Bác Hồ trở về Việt Nam tham gia kháng chiến. Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đặt cho ông cái tên mới – Trần Đại Nghĩa – với ý nghĩa sâu sắc: làm một việc đại nghĩa vì dân tộc.

Trở về nước, Trần Đại Nghĩa được giao trọng trách làm Cục trưởng Cục Quân giới. Lên chiến khu Việt Bắc giữa rừng thiêng nước độc, trong điều kiện vô cùng thô sơ, thiếu thốn đủ bề, không có máy móc hiện đại, nhà khoa học ấy đã cùng các cộng sự làm nên những điều phi thường. Bằng trí óc siêu việt và lòng yêu nước cháy bỏng, ông đã nghiên cứu và chế tạo thành công súng Bazooka (vũ khí chống tăng cực kỳ hiệu quả), súng không giật SKZ (xuyên thủng các lô cốt kiên cố bằng bê tông cốt thép của địch) và đạn bay. Những vũ khí do "xưởng vũ khí rừng sâu" của Trần Đại Nghĩa chế tạo ra đã khiến quân đội Pháp vô cùng kinh ngạc, khiếp sợ, góp phần làm xoay chuyển cục diện trên chiến trường.

Năm 1948, ở tuổi 35, ông vinh dự được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành một trong những vị tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Năm 1952, ông là trí thức đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Sau khi đất nước hòa bình, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng, kiến thiết nền khoa học kỹ thuật nước nhà.

Cố Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa qua đời năm 1997, để lại một di sản khoa học vô giá và một tấm gương sáng ngời về đạo đức. Cuộc đời ông là minh chứng hùng hồn cho khát vọng độc lập, tự do và sức mạnh của trí tuệ Việt Nam. Hành trình từ chối "nhung lụa" để chọn lấy "đại nghĩa" của ông mãi mãi là bài học lịch sử đầy tự hào cho các thế hệ trí thức và thanh niên Việt Nam noi theo.