Trần Đại Nghĩa – Khi tri thức chọn trở về Tổ quốc

TRẦN ĐẠI NGHĨA – KHI TRI THỨC CHỌN TRỞ VỀ TỔ QUỐC

Năm 1946, giữa lúc đang có công việc và sự nghiệp ổn định tại Pháp, một kỹ sư Việt Nam quyết định trở về quê hương, nơi đất nước vừa giành độc lập nhưng đang đứng trước muôn vàn khó khăn.

Người kỹ sư ấy là Phạm Quang Lễ, sau này được biết đến với tên gọi Trần Đại Nghĩa – nhà khoa học có những đóng góp quan trọng cho nền quốc phòng và khoa học Việt Nam.

[ Chân dung Giáo sư Trần Đại Nghĩa thời trẻ ]

Sinh ngày 13/9/1913 tại Vĩnh Long trong một gia đình nhà giáo, Phạm Quang Lễ sớm bộc lộ năng lực học tập. Năm 1935, ông sang Pháp du học. Trong suốt 11 năm, ông không ngừng học hỏi, nghiên cứu và tích lũy kiến thức về kỹ thuật, đặc biệt là lĩnh vực chế tạo vũ khí.

[ Giáo sư Trần đại Nghĩa – người đeo kính đứng giữa hàng đầu tại lớp sinh viên năm thứ nhất Đại học Quốc gia Cầu đường Paris, năm 1936.]

Với kiến thức chuyên môn và công việc đang có, ông hoàn toàn có thể tiếp tục xây dựng sự nghiệp tại châu Âu. Nhưng trong lòng người trí thức trẻ luôn có một mong muốn: được đem những điều đã học trở về phục vụ quê hương.

Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, Phạm Quang Lễ có cơ hội gặp Người. Sau đó, ông quyết định cùng đoàn trở về Việt Nam, chấp nhận rời xa điều kiện làm việc thuận lợi để bước vào một hành trình đầy thử thách.

[Ảnh tư liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc với Giáo sư Trần Đại Nghĩa]

Ngày 5/12/1946, trước khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao ông trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới và đặt cho ông tên mới: Trần Đại Nghĩa.

Trong hoàn cảnh đất nước còn thiếu thốn máy móc, vật liệu và đội ngũ kỹ thuật, ông cùng các cộng sự nỗ lực nghiên cứu, chế tạo những loại vũ khí phục vụ bộ đội. Những kết quả tiêu biểu có súng và đạn bazooka, súng không giật, góp phần nâng cao khả năng chiến đấu của quân đội trong kháng chiến chống thực dân Pháp.

[Đồng chí Trần Đại Nghĩa cùng cán bộ Quân giới xem sản phẩm do một Nhà máy quốc phòng sản xuất, tháng 12/1968]

Đằng sau những thành tựu ấy là quá trình nghiên cứu bền bỉ, tinh thần tự lực và sự phối hợp của nhiều cán bộ, công nhân ngành quân giới.

Năm 1948, Trần Đại Nghĩa được phong quân hàm Thiếu tướng. Năm 1952, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Sau kháng chiến, ông tiếp tục đảm nhận những trọng trách trong công tác nghiên cứu và quản lý khoa học của đất nước.

[Tượng Giáo sư Trần Đại Nghĩa hoặc hình ảnh tại khu lưu niệm ở Vĩnh Long]

Nhìn lại cuộc đời Trần Đại Nghĩa, điều đáng trân trọng không chỉ là những thành tựu khoa học mà còn là lựa chọn dùng tri thức để phụng sự cộng đồng và Tổ quốc.

Câu chuyện ấy gửi đến thế hệ trẻ một thông điệp giản dị: học tập không chỉ để xây dựng tương lai cho riêng mình, mà còn để có đủ năng lực đóng góp những điều tốt đẹp cho đất nước.