Trần Đại Nghĩa – Người đặt nền móng cho nền khoa học và công nghiệp quốc phòng Việt Nam

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long trong một gia đình có truyền thống hiếu học. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học và luôn nuôi dưỡng khát vọng dùng tri thức để phụng sự đất nước.

Sau khi học xong bậc trung học tại Sài Gòn, năm 1935, ông sang Pháp du học. Trong thời gian học tập, ông theo học nhiều trường đại học và trường kỹ thuật danh tiếng, nghiên cứu chuyên sâu về toán học, cơ khí, điện và kỹ thuật quân sự. Ông tốt nghiệp với nhiều bằng kỹ sư và cử nhân, đồng thời làm việc trong các cơ sở nghiên cứu, chế tạo vũ khí của Pháp.

Năm 1946, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông từ bỏ cuộc sống và công việc thuận lợi ở nước ngoài để trở về Tổ quốc tham gia kháng chiến. Trên chuyến tàu từ Pháp về Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt cho ông cái tên Trần Đại Nghĩa, thể hiện niềm tin và kỳ vọng đối với người trí thức yêu nước.

Sau khi về nước, đồng chí được giao phụ trách công tác nghiên cứu, chế tạo vũ khí phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Ông được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Quân giới, trực tiếp xây dựng nền công nghiệp quốc phòng non trẻ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Dưới sự chỉ đạo của Giáo sư Trần Đại Nghĩa, ngành Quân giới đã nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí quan trọng như súng bazooka, súng không giật SKZ, đạn chống tăng và nhiều loại vũ khí, đạn dược khác, góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam trong các chiến dịch lớn, đặc biệt là Chiến dịch Biên giới năm 1950 và Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc năm 1954, Giáo sư Trần Đại Nghĩa tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và giáo dục. Ông lần lượt giữ các chức vụ như Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, đồng thời tham gia đào tạo nhiều thế hệ cán bộ khoa học - kỹ thuật cho đất nước.

Ông là đại biểu Quốc hội liên tục từ khóa II đến khóa VII, có nhiều đóng góp quan trọng trong việc hoạch định chính sách phát triển khoa học và công nghệ của Việt Nam.

Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển nền khoa học nước nhà, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng nhiều huân chương, huy chương cao quý khác.

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa qua đời ngày 09 tháng 8 năm 1997, hưởng thọ 84 tuổi. Ông được ghi nhận là một trong những nhà khoa học lớn của Việt Nam, người đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng và có những đóng góp đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp khoa học, kỹ thuật của đất nước. Cuộc đời của ông là tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và ý chí đưa tri thức phục vụ Tổ quốc, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng Việt Nam.