Trần Đại Nghĩa – người mang trí tuệ làm vũ khí cho Tổ quốc

Sinh ra trong một gia đình nghèo ở Vĩnh Long, Phạm Quang Lễ sớm chứng kiến cảnh đất nước bị áp bức và người dân phải chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn vũ khí. Từ đó, trong ông hình thành một khát vọng lớn: phải tìm cách để dân tộc mình có thể tự chế tạo vũ khí, tự làm chủ sức mạnh để bảo vệ nền độc lập.

Mang theo hoài bão ấy, ông sang Pháp học tập và nghiên cứu. Không chỉ tiếp thu kiến thức kỹ thuật, ông còn âm thầm tìm hiểu về thuốc nổ, công nghệ chế tạo vũ khí và các tài liệu quân sự. Trong nhiều năm, ông tích lũy được một khối lượng lớn kiến thức và tài liệu quý giá. Những năm tháng học tập nơi đất khách trở thành hành trang để ông trở về phục vụ Tổ quốc.

Năm 1946, Phạm Quang Lễ theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Việt Nam. Bác đặt cho ông cái tên Trần Đại Nghĩa và giao nhiệm vụ nghiên cứu, chế tạo vũ khí cho quân đội. Trong những điều kiện vô cùng thiếu thốn của những ngày đầu kháng chiến, ông cùng các cộng sự bắt tay vào công việc tưởng như không thể.

Một trong những thành công đầu tiên là chế tạo súng chống tăng Bazooka. Những quả đạn thử nghiệm ban đầu không đạt yêu cầu, nhưng Trần Đại Nghĩa không bỏ cuộc. Ông kiên trì kiểm tra, tính toán lại từng chi tiết cho đến khi tìm ra nguyên nhân và khắc phục được sai sót. Ngày 2/3/1947, Bazooka do quân giới Việt Nam chế tạo đã lập công tại Chùa Trầm, bắn cháy hai xe tăng Pháp, góp phần bẻ gãy một mũi tiến công của địch.

Tiếp đó, ông cùng đồng đội nghiên cứu súng không giật SKZ và bom bay. SKZ 60 có sức công phá mạnh, có khả năng xuyên phá những công sự bê tông kiên cố và đã lập công trong Chiến dịch Lê Hồng Phong cuối năm 1949. Những thành quả ấy cho thấy trong điều kiện chiến tranh gian khổ, người Việt Nam vẫn có thể làm chủ kỹ thuật và tạo ra những vũ khí phù hợp với chiến trường.

Nhưng điều làm nên tầm vóc của Trần Đại Nghĩa không chỉ là những khẩu súng hay công trình kỹ thuật. Đằng sau mỗi thành công là một nhà khoa học luôn đặt lợi ích của đất nước lên trên hết. Ông được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trìu mến gọi là “Ông phật làm súng”, “Ông vua vũ khí” – những cách gọi thể hiện sự kính trọng đối với tài năng và những cống hiến của ông cho kháng chiến.

Sau ngày đất nước thống nhất, Trần Đại Nghĩa tiếp tục dành tâm huyết xây dựng nền khoa học – kỹ thuật Việt Nam. Ông từng giữ nhiều trọng trách trong lĩnh vực khoa học và giáo dục, góp phần đặt những nền móng quan trọng cho sự phát triển khoa học nước nhà.

Cuộc đời Trần Đại Nghĩa là câu chuyện đẹp về một người trí thức đem tri thức của mình trở về với dân tộc. Ông cho thấy rằng trên chiến trường, không chỉ có người cầm súng mới có thể chiến đấu; một bộ óc, một phòng thí nghiệm và một trái tim luôn hướng về Tổ quốc cũng có thể trở thành sức mạnh góp phần làm nên chiến thắng.